De Nieuwe Hollandse Waterlinie (19de en 20ste eeuw)

Twee grote verdedigingslinies lopen door de provincie Utrecht: de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Grebbelinie.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een belangrijke verdedigingslinie uit de Nederlandse geschiedenis. Deze nieuwe linie is gemaakt om de (Oude) Hollandse Waterlinie uit de 16de eeuw te vervangen.  De eerste tekeningen voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn uit  het einde van de achttiende eeuw. Een belangrijk verschil tussen de oude en de nieuwe linie is dat de stad Utrecht nu ook binnen de linie viel.

De linie loopt van de Zuiderzee tot de Biesbosch. De linie bestaat voornamelijk uit gebieden die onder water te zetten zijn bij een dreigende aanval door de vijand. Het water moest tussen de 30 en 60 centimeter hoog staan. Dat is te diep voor lopende soldaten, paarden en voertuigen, en te ondiep voor schepen. Op de plaatsen die te hoog lagen om onder water te zetten en kwetsbare punten, werden forten gebouwd. Daarnaast bestaat de linie uit vijf vestingsteden Muiden, Weesp, Naarden, Gorinchem en Woudrichem.

De linie in gebruik
De Nieuwe Hollandse Waterlinie is in totaal drie keer als gevolg van oorlogsdreigingen geheel of gedeeltelijk onder water gezet: in 1870 (Frans-Duitse Oorlog), in de periode 1914-1918 (Eerste Wereldoorlog) en in 1939 (Tweede Wereldoorlog).

De aanwezigheid van de Nieuwe Hollandse Waterlinie had ook gevolgen voor de bebouwing in de buurt. In de buurt van de forten, de zogenaamde verboden kringen, mocht namelijk niets gebouwd worden, tenzij het snel kon worden afgebroken. Het schootsveld moest immers vrij blijven, de vijand moest zich niet ergens achter kunnen verstoppen.  Daarom kon de stad Utrecht heel lang niet goed uitbreiden in oostelijke richting.  Daar lagen de forten, en daar kon je dus niet zomaar een woonwijk neerzetten.  Pas vanaf  1951 werd men wat soepeler en in 1963 werden de verboden kringen officieel opgeheven. Nog steeds ben je, als je het centrum in oostelijke richting uit fietst, veel sneller de stad uit dan wanneer je naar het westen gaat.

De forten waren met elkaar verbonden door een speciale weg. In de stad Utrecht ligt op de plaats van zo'n weg nog steeds de Waterlinieweg.

Beeldmateriaal nr. 85296

Meer informatie?
Bezoek het publiekscentrum van Het Utrechts Archief en maak kennis met Adrianus Kaptein, die in 1914 met zijn mannen gelegerd was in fort Honswijk, een van de forten van de Hollandse Waterlinie.

Voor afbeeldingen kijk bij collectie beeldmateriaal.

Andere websites:

Werkstukken

Onderwerpen