Hoog Catharijne: modern winkel- en werkhart (1973)

Beeldmateriaal nr. 22689

Iedereen kent Hoog Catharijne: het bekende Utrechtse overdekte winkelcentrum met kantoren. Hoog Catharijne loopt vanaf het Vredenburg via het centraal station tot aan het Jaarbeursplein. In 1973 is Hoog Catharijne geopend. Het was een voorbeeld van ‘de moderne tijd'. Niet iedereen was even enthousiast. Voor de bouw werd een deel van de oude stad gesloopt. Woon- en pakhuizen verdwenen, maar ook een bijzonder gebouw als "De Utrecht', gebouwd in 1903 in een bijzondere stijl die we ‘Jugendstil' noemen.  
Nu staat Hoog Catharijne weer in de belangstelling. Volgens de gemeente is 'het goed functionerende, maar gedateerde Hoog Catharijne  toe aan een grondige revitalisatie. De stad Utrecht groeit hard, maar de winkelvoorzieningen in het centrum groeien niet mee. Nu al lopen op zaterdag mensen vast op de Oudegracht en in de Radboudtraverse.'  Tussen 2007 en 2010 wordt de stationshal verbouwd en vergroot. Hoog Catharijne wordt vanaf 2008 uitgebreid met een nieuw deel op het Vredenburg. Daarna zijn de bestaande delen aan de beurt. Rond 2017 moet alles klaar zijn. De totale kosten worden geschat op 3,5 tot 4 miljard euro.

Waarom Hoog Catharijne? 
In de 20ste eeuw groeide de stad Utrecht snel.  Rond 1960 vond de gemeente het hoog tijd de binnenstad te moderniseren. Utrecht moest zich laten zien als moderne stad waarin goed te winkelen viel. Anders zouden de plaatsen in de omgeving de klanten naar zich toe trekken.
In dezelfde tijd nam het autoverkeer toe. Tegen 1960 waren in Utrecht 10.000 auto's, en de voorspelling was dat er in 1970 45.000 zouden zijn. Het werden er meer dan 55.000! Al die auto's moesten de ruimte krijgen. En bij voorkeur werden de voetgangers gescheiden van het autoverkeer.

De plannen in de jaren 60
Een deel van de binnenstad werd aangepakt: het gebied rond het Centraal Station. In het  - toen ultramoderne - plan werden het station, winkels en kantoren verbonden. Het voetgangers- en autoverkeer werden gescheiden: de voetgangers hoog (5,5 meter) boven het gemotoriseerde verkeer op de begane grond. De winkels en kantoren kregen een ingang aan op voetgangersniveau. Het geheel zou ‘Hoog Catharijne' gaan heten, genoemd naar het Catharijneveld, de oude naam van het Vredenburg. Op de plek van kasteel Vredenburg stond tot 1528 het Sint-Catharijneklooster.
Deze uitbreiding van het oude stadscentrum richting de stationswijk leek het ei van Columbus. In 1963 keurt de gemeenteraad het plan goed. Door de grachten te dempen zou ook ruimte gemaakt worden voor een ringweg voor de auto's om de stad. Uiteindelijk werd door de protesten maar een klein deel van dit plan gerealiseerd: delen van de Catharijnesingel en de Weerdsingel werden gedempt en in gebruik genomen als autoweg.
De Jaarbeurs, toen nog op het Vredenburg, besloot vanwege de plannen de stap naar de overkant van het spoor te maken, naar de Croeselaan. Via het station en de voetgangersbruggen zou de nieuwe Jaarbeurs uitstekend bereikbaar zijn.

Projectontwikkelaar Empeo
Het Utrechtse bouwbedrijf Bredero hield zich als eerste Nederlandse bouwbedrijf bezig met projectontwikkeling, onder de naam Empeo. Empeo schreef in 1961 het plan Hoog Catharijne, Dit plan was het meest radicale en grootschalige plan voor een Nederlands stadcentrum. Empeo deed - toen heel vooruitstrevend - onderzoek naar de te verwachten behoefte aan winkels en kantoren en het effect van het plan.

Ruimte voor Hoog Catharijne
Maar weinig bewoners realiseerden zich dat er voor de bouw op grote schaal gesloopt moest worden. De buurt zou onherkenbaar veranderen. Een groot deel van het stationsgebied, waaronder de Van Seypesteijnkazerne, de gebouwen van de Jaarbeurs op het Vredenburg en het Jugendstil-pand ‘De Utrecht' en woonhuizen zouden platgegooid worden. De Westerstraat, de Stationsstraat en de Spoorstraat verdwenen van de kaart met de plannen voor Hoog Catharijne.  Stadsplattegronden en foto's van voor 1960 laten zien hoe de buurt er toen uitzag.
Al ruim voor de sloop trokken bewoners en bedrijven weg uit het gebied. Dit betekende verval van de witgepleisterde huizen van de stationswijk. In de tussentijd trokken jonge mensen in de leegstaande huizen. Aan de Catharijnesingel kwam in een leegstaand pand het Kabouterraadhuis, het alternatieve stadhuis van de Kabouters, een actiegroep die zich tegen de moderne leefstijl verzette.

Protest
Hoewel de Utrechters nooit veel aandacht aan de stationsbuurt hadden besteed, deed de sloop hen veel. In het Utrechts Nieuwsblad schrijft een journalist in mei 1972: ‘het hart van de stad is dood. Puinhopen maskeren nog een beetje het gapende gat tussen Station en Vredenburg. Waar het gezelligheidsleven zich van oudsher heeft afgespeeld'.
Bij de ontruiming van de laatste panden verzetten de tijdelijke bewoners zich, geholpen door studenten uit de stad.

De sloop van ‘De Utrecht'
Rond de sloop van ‘De Utrecht' ontbrandde een heftige strijd toen een actiecomité zich in ging spannen voor het voortbestaan van het pand. De Utrecht was het hoofdgebouw van de verzekeringsmaatschappij ‘de Utrecht'. Het Jugendstil-gebouw stond aan het Smakkelaarsveld, ongeveer op de plaats van de Media Markt.
De actiegroep had geen succes: in 1974 werd het gebouw toch gesloopt. Toch is de sloop van De Utrecht van betekenis voor de stad. Door de acties zijn de Utrechters zich bewust geworden van de waarde van bijzondere gebouwen. Sinds die tijd spannen mensen zich - vaak met goede resultaten - in voor het behoud van dit soort gebouwen.

Opening
In 1969 werden de eerste kantoren opgeleverd, op 24 september 1973 werd Hoog Catharijne officieel geopend door prinses Beatrix. Vlak na de bouw was Hoog Catharijne het grootste overdekte winkelcentrum van Europa.

Kritiek op Hoog Catharijne
Hoog Catharijne heeft in de loop der jaren veel kritiek gekregen. Onder meer vanwege de typische jaren-zeventig manier van bouwen die niet meer aansluit op wat wij nu belangrijk vinden. Grote delen van het winkelcentrum zijn enige tijd na de bouw zo aangepast dat ze 's nachts kunnen worden afgesloten. Het warme, overdekte centrum werd namelijk gebruikt door zwervers en drugsverslaafden. Veel mensen durfden er niet meer na winkelsluiting te komen. De gemeente heeft speciale acties ontwikkeld om de overlast tegen te gaan.

Hoog Catharijne in de 21ste eeuw
De komende tien jaar wordt het gebied opnieuw op de schop genomen. Een deel van de beslissingen, zoals het dempen van de Catharijnesingel en Weerdsingel wordt weer ongedaan gemaakt. De meeste mensen vinden dat het er alleen maar beter op kan worden.

Meer informatie?
Bezoek het publiekscentrum van Het Utrechts Archief en bekijk filmpjes over Vredenburg.

24 september 1973: Opening Utrechts winkelcentrum Hoog Catharijne
Tijdbalk Utrechtse geschiedenis
De wijk West: Lombok, Transvaal, Oog in Al, Halve Maan, Nieuwe Engeland, Majellapark, de Schepenbuurt en Lageweide

Overige websites:



Werkstukken

Onderwerpen