Home / Werkstukken / Onderwerpen

Graaf Floris V en Utrecht: de Utrechtse Gildenopstand in 1274

Floris V
Floris V (1254 - 1296) werd al op tweejarige leeftijd graaf van Holland, al deed zijn oom de eerste jaren natuurlijk de belangrijke zaken voor hem. Zijn vader, Willem II, was door de Friezen bij Hoogwoud gedood toen hij met paard en al door het ijs gezakt was.
Toen Floris volwassen was, wist hij het grondgebied van Holland behoorlijk te vergroten. Hij kreeg het Amstelgebied en Woerden van de bisschop van Utrecht als onderpand voor een lening en veroverde West-Friesland.

Graaf Floris V en Utrecht
In 1273 breekt in Kennemerland (Noord-Holland) een boerenopstand uit. De boeren verzetten zich tegen de adel. De opstand verspreidt zich snel. In de zomer van 1274 komen ook de boeren in het Sticht in opstand.
Gijsbrecht van Amstel, heer op het kasteel Amstel, wordt leider van de opstandelingen. Begin augustus 1274 staan zij voor de poorten van Utrecht. Het stadsbestuur sluit de poorten. Maar een groot deel van de burgers wil zich aansluiten bij de opstandelingen. Onder leiding van de ambachtsgilden zetten deze burgers van Utrecht het stadsbestuur af.
Zij willen een nieuw bestuur dat goed is voor alle burgers in de stad. Het oude bestuur - met daarin adellijke families - zorgde volgens de burgers alleen maar goed voor zichzelf. En de bisschop van Utrecht mag van hen zijn stad niet meer in.
Ondertussen heeft Floris V de rust in Kennemerland hersteld. Hij kan dit alleen doen door de boeren bescherming te beloven tegen de adel.
Pas twee jaar later lukt het de bisschop om de stad Utrecht terug te veroveren. Veel burgers worden verbannen, maar na een tijdje keren ze weer terug en het wordt weer onrustig in de stad. Om de opstand voorgoed de kop in te drukken sluiten enkele rijke burgers en drie adellijke heren een geheim verbond met graaf Floris V van Holland. De graaf gaat in op hun verzoek en laat Utrecht bezetten door een leger van 500 soldaten. Opnieuw worden veel - misschien wel 1400 - burgers verbannen. De regering van de stad komt weer helemaal in handen van de rijke families. Pas in 1304 - als Floris V al lang dood is - komen de gilden opnieuw aan de macht in Utrecht.

Meer informatie?
Bezoek het publiekscentrum van Het Utrechts Archief en maak kennis met Herman van Woerden, een van de moordenaars van Floris V in 1296.

1274: Gildenopstand in Utrecht
Tijdbalk Utrechtse geschiedenis
1296: Herman van Woerden ontvoert Floris V
Tijdbalk Utrechtse geschiedenis
Floris V
entoen.nu - Canon van Nederland