Trijn van Leemput en haar woonhuis aan de Oudegracht
Resultaten van archiefonderzoek naar het leven van Trijn van Leemput zijn onder meer te vinden in een levensbeschrijving door J.G.Riphaagen: Trijn van Leemput (-1607), heldin van de Vredenburg, in: Utrechtse Biografieën 1, Levensbeschrijvingen van
bekende en onbekende Utrechters, Boom e.a., Utrecht, z.j., blz. 97-101.
Hieronder volgt een korte samenvatting.
Rond 1530 wordt Catrijn geboren, dochter van Willem Claesz. van Voorn en Geertruyt. Waarschijnlijk dichtbij Utrecht, als onderdaan van de toen 30-jarige Spaanse keizer Karel V.
Als tienjarig kind zal ze de Blijde Inkomst van Karel V hebben gezien, waarvoor de bevolking van heinde en verre toestroomde. Ze trouwt met de brouwer Jan Jabob van Leemput.
In 1555, het jaar dat Karel V troonsafstand doet ten gunste van zijn zoon Filips II, koopt Catrijn Willem Claeszoensdr., samen met haar man, een groot stenen huis aan de Oudegracht, nu nummer 17. Ze hebben dan al een tweejarig dochtertje, Digna. In 1558
wordt hun zoon Adam geboren en neemt Jan van zijn zwager een brouwerij over, ook aan de Oudegracht. In 1562 krijgen ze nog een dochter, Catharina.
Rond 1575 horen de Van Leemputters tot de aanzienlijke families van de stad. Zakelijk gaat het Jan goed: zijn bier wordt tot buiten de stadsmuren getapt, hij verwerft het bovenste deel van het bolwerk Morgenster ten westen van de Weerdpoort in erfpacht en
hij bezit meerdere panden. Ook bestuurlijk speelt hij tijdens het begin van de Tachtigjarige Oorlog een tamelijk belangrijke rol. Zo is hij deken van het Brouwersgilde en vanaf 1673 hopman (aanvoerder) van één van de burgervendels (een soort
bewakingsdienst) van de stad. In oktober 1577 maakt hij deel uit van een deputatie die namens de Staten van Utrecht in Brussel de ondertekening van de zogenaamde Satisfactie bijwoont. De Prins van Oranje aanvaardt daarbij (opnieuw) het stadhouderschap
over Utrecht. Vanaf 1578 is Jan schepen (een soort gemeenteraadslid) van de stad.
De familie is aanvankelijk katholiek, zoals iedereen in die dagen. Catrijn en Jan zullen met hun drie kinderen de mis hebben bijgewoond in de St. Jacobskerk, vlak bij hun huis. Omstreeks 1575 wordt Hubert Duifuis daar pastoor. Deze populaire prediker
wordt zelf protestant, maar wil een vreedzaam naast elkaar bestaan van de geloofsrichtingen. Ook Catrijn en haar man zijn in de loop van hun leven overgegaan op het nieuwe geloof. Jan Jacob sterft in 1590. Catrijn in 1607. Ze wordt begraven in de Domkerk,
na de Reformatie de kerk voor de protestantse Utrechtse elite, waarschijnlijk in het schip van de kerk.
Dit deel van de kerk zal instorten tijdens een tornado die in 1674 over de Utrechtse binnenstad raast. Na deze ramp luidt men ongetwijfeld dezelfde klok als bij de begrafenis van Catrijn, de St. Salvatorklok, de rouwklok van de Domkerk die nog altijd in
de Domtoren hangt. Op de CD-DOM kun je deze klok horen onder de knop 1674.
Deelopdracht 6
De bovenstaande levensbeschrijving van Trijn van Leemput is gebaseerd op onderzoek van anderen. We gaan nu zelf onderzoek doen.
Resultaten van archiefonderzoek worden vaak aangevuld door andere soorten historisch onderzoek, bijvoorbeeld bouwhistorisch onderzoek (onderzoek naar de geschiedenis van een gebouw in het oude gebouw zelf), archeologisch onderzoek (onderzoek naar sporen
van vroegere bewoning in de bodem – het bodemarchief) of onderzoek naar oude afbeeldingen. Door de resultaten te combineren ontstaat dan een beeld van het verleden.
In dit onderzoek combineren we archiefonderzoek met resultaten van bouwhistorisch onderzoek.
- Ga op zoek naar archiefstukken die betrekking hebben op het huis van Trijn van Leemput, nu Oudegracht 17. Volgens de legende heeft Trijn van Leemput in dit huis één van de Spaanse soldaten die haar lastig vielen, van een hoge trap geschopt.
Probeer stukken te vinden die de loop van de geschiedenis van het huis weergeven.
Van dit huis zijn niet alleen archiefstukken bewaard, maar ook is er in dit huis bouwhistorisch onderzoek verricht. De resultaten van dit onderzoek zijn door de onderzoeker Bart Klück vastgelegd in de artikelen die hieronder zijn genoemd. De betreffende boeken vind je in Het Utrechts Archief en in de Gemeentebibliotheek.
- Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1987, SPOU, Utrecht, z.j. blz. 200-205.
- Archeologische en Bouwhistorische Kroniek van de Gemeente Utrecht 1988, Utrecht, SPOU, z.j., blz. 135.
- Leg de resultaten van je onderzoek vast. Geef steeds nauwkeurig de vindplaats van een gevonden archiefstuk aan. Geef bovendien een omschrijving van het betreffende stuk. Verbind je bevindingen met de resultaten van het bouwhistorisch onderzoek
zoals die zijn vastgelegd door Bart Klück.
En... zat er een hoge trap in het huis van Trijn waar ze de Spaanse soldaat vanaf geschopt kan hebben?