Het beleg en de afbraak van Vredenburg
Het beleg van Vredenburg
In november 1576 richt de commandant van Vredenburg, D’Avila, de kanonnen
van Vredenburg dreigend op de stad, als reactie op de ondertekening door de Staten van Utrecht van de Pacificatie van Gent. Dit is een verbond tussen de meeste van de 15 Nederlandse gewesten die nog trouw zijn aan Filips II (ook Utrecht) en Holland en
Zeeland (die de vorst hebben afgezworen). Het streven is de vrede in de Nederlanden te herstellen door de Spaanse troepen uit de Nederlanden te verdrijven. De 15 gewesten buiten Holland en Zeeland (dus ook Utrecht), blijven overigens Filips II nog als hun
vorst erkennen.
De hopmannen van de acht burgervendels van de stad plaatsen als antwoord op de dreiging vanuit het kasteel enkele kanonnen op de torens van kerken rond de Vredenburg en op enkele hoge huizen. Utrechtse burgers, bijgestaan door Duitse huursoldaten lopen
wacht bij het kasteel om te voorkomen dat de Spaanse soldaten de stad in zullen trekken. Op 21 december doen de Spaanse soldaten een uitval: ze drijven de wachters uiteen en stichten brand in de stad. De Spanjaarden worden echter in het kasteel terug
gedreven en de Utrechtse burgers nemen het kasteel vanaf de torens onder vuur. Ze worden daarop vanaf het kasteel echter zo hevig beschoten, dat ze in allerijl een goed heenkomen moeten zoeken. Op 22 december stichten de Spaanse soldaten opnieuw brand in
de stad. De Utrechtse burgers krijgen steun uit Holland. Bossu komt naar Utrecht om de leiding van het beleg op zich te nemen. De Spaanse soldaten wagen geen uitval meer, maar het kanonvuur vanuit Vredenburg richt in de stad grote schade aan. De burgers
zetten Bossu onder druk het kasteel te bestormen. Dit gebeurt echter niet. Bossu vindt dat er niet genoeg munitie in de stad aanwezig is om een bres in het kasteel te kunnen staan. Bovendien wil hij geen aanval wagen op een regiment beroepssoldaten met
vooral burgers. De belegering sleept zich dus - tegen de zin van de Utrechtse burgers - voort. De situatie op het kasteel verslechtert snel; vooral de brandstofvoorraad raakt op en de soldaten gaan morren vanwege het uitblijven van betaling van de soldij.
Op 7 februari laat D’Avila weten dat hij wil onderhandelen en op 9 februari wordt overeengekomen dat hij met het garnizoen uit de stad zal vertrekken. Het geschut en de kanonskogels blijven in het kasteel achter, maar de soldaten mogen hun wapens
meenemen. Op 11 februari verlaat het garnizoen mèt vrouwen en kinderen het kasteel.
Deelopdracht 7
- Raadpleeg voor meer informatie over de belegering:
- Geschiedenis van de provincie Utrecht van 1528 tot 1780, Stichtse Historische Reeks, Utrecht 1997.
- De Bruin, R.E. e.a., Twintig eeuwen Utrecht, korte geschiedenis van de stad, Spou en Het Utrechts Archief, Utrecht 1999.
- Ga in op de rol die Jan Jacob van Leemput tijdens de belegering gespeeld moet hebben, gezien de functies die hij destijds in de stad vervulde.
De afbraak van Vredenburg
Als het Spaanse garnizoen de stad verlaat, laten de Spanjaarden kasteel Vredenburg vrijwel intact achter, compleet met kanonnen en munitie. Als je nu gaat kijken op de plaats waar Vredenburg stond volgens de hierboven opgenomen 16de eeuwse kaart, is er
van het kasteel zo op het eerste gezicht echter niets meer over. Toch laat de geschiedenis in de stad meestal sporen na.
Deelopdracht 8
- Ga eens kijken wat er in de stad nog herinnert aan een aantal van de bouwwerken die hier aan de orde zijn geweest en de geschiedenis die zich afspeelde tijdens het leven van Trijn van Leemput. Ga op zoek naar:
- Het huis waar Trijn van Leemput waarschijnlijk woonde, nu Oudegracht 17
- Het bolwerk Morgenster dat de Leemputters in erfpacht hadden, vlak bij de Zandbrug
- Let op de Zandbrug ook op het beeld van Trijn van Leemput van Pieter d’Hont
- De St. Jacobikerk waar de Leemputters ter kerke moeten zijn gegaan.
- Ga hier, zo mogelijk, naar binnen en vraag naar de schade die de kerk opliep tijdens het beleg van Vredenburg
- Het kasteel Vredenburg
- Beschrijf de sporen die je vindt.
- Het kasteel Vredenburg is dus verdwenen. De vraag is nu nog wat ermee is gebeurd. Heeft Trijn het eigenhandig afgebroken?
Raadpleeg:
- Geschiedenis van de provincie Utrecht van 1528 tot 1780, Stichtse Historische Reeks, Utrecht 1997.
- De Bruin, R.E. e.a., Twintig eeuwen Utrecht, korte geschiedenis van de stad, Spou en Het Utrechts Archief, Utrecht 1999.
- Geef aan wat er gebeurde met het kasteel na de belegering en plaats het onderstaande archiefstuk binnen de gang van zaken; hoe is het mogelijk dat een soldaat van een bezettingsleger in zijn onderkomen bleef wonen en dit zelfs kocht?
Op het bovenstaande archiefstuk staat:
Philippo de nave soldaet upt casteel
heeft gecoft het lootsken daer hij in woendt
met het lootsken daer besyden aen tot den
gront toe voor vijftien gulden, facit xv Libra (gulden)
Slotopdracht:
Het doel van dit alles was te bekijken wat de historische kern zou kunnen zijn van de legende over Trijn van de Leemput.
De volgende vragen zijn daartoe nu beantwoord:
- Wanneer was sprake van een Spaanse overheersing in Utrecht en wat is hiervan de achtergrond?
- Was er een kasteel Vredenburg, waar stond dit en hoe zag het eruit?
- Was er sprake van een Spaans bezettingsleger in Vredenburg?
- Woonde er in die tijd iemand met de naam Trijn van Leemput in Utrecht? Zo ja, waar woonde ze en wat was dat voor iemand?
- Was er sprake van een bestorming en verwoesting van Vredenburg en kan ze daarbij aanwezig zijn geweest?
- Voeg de resultaten van de deelopdrachten samen.
- Beschrijf de historische kern van de legende van Trijn van Leemput.
- Ga daarna in op de vraag of ze inderdaad Spaanse soldaten in haar huis van de trap gesmeten kan hebben en of ze daadwerkelijk de aanvoerster van de aanvallers van Vredenburg geweest kan zijn, die de Spaanse soldaten uit Utrecht hebben verjaagd en het kasteel hebben verwoest.
Handtekening van Trijn van Leemput.
Meer informatie: