Omstreeks 1200 werd op de plek wat wij nu als Vredenburg kennen, een Johanniterklooster gebouwd. Het klooster werd aan de beschermheilige van de Johanniters, St. Catharina, gewijd en werd bekend onder de naam het Catharijneconvent.
Behalve als klooster werd het gebouw ook als hospitaal of gasthuis gebruikt.
Het open plein om het Catharijneconvent kreeg de naam Catharijneveld, de nabije stadspoort werd de Catharijnepoort genoemd.
Toen Karel V in 1528 het wereldlijk bestuur over Utrecht kreeg, besloot hij aan de rand van de stad een kasteel te bouwen, om de burgerij in bedwang te houden. Uit strategische overwegingen koos hij ervoor dit kasteel op het Catharijneveld te bouwen. Kerk
en gasthuis werden gesloopt, maar het hoofdgebouw van het convent bleef gespaard en zou deel uit gaan maken van de dwangburg. De kloosterlingen verhuisden naar het oorspronkelijke karmelietenklooster en hun kerk naar de Lange Nieuwstraat.
