Utrecht als militaire stad

Ten gevolge van de toegenomen oorlogsdreiging werd het Nederlandse leger in augustus 1939 gemobiliseerd. De legerleiding bracht de verdedigingsgordel rond de stad Utrecht in staat van verdediging. Het aantal militairen in de stad steeg en er was druk militair verkeer tussen de kazernes aan de Croeselaan, de Kromhoutkazerne aan de Prins Hendriklaan en de forten aan de oostkant van de stad. Marcherende soldaten maakten de bevolking duidelijk dat het menens was. Twintig jaar na de Eerste Wereldoorlog maakte Utrecht haar betekenis als militair knooppunt weer waar.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie lag in een boog op enkele kilometers afstand van de stad. Zo'n 40 kilometer verder naar het oosten lag de Grebbelinie. In de late jaren dertig stond de militaire betekenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie ter discussie. De legerleiding vroeg zich af of de stelling wel de kern van de Nederlandse verdediging diende te zijn. Het stelsel was verouderd, het onderhoud aan de kunstwerken en forten liet te wensen over en het was de vraag of de Waterlinie Utrecht en Amsterdam wel zou kunnen beschermen gezien de sterk toegenomen kracht van het geschut. Daarnaast bood het zompige achterland nauwelijks manoeuvreerruimte voor het eigen leger. Opperbevelhebber I.H. Reynders oordeelde desalniettemin dat de Waterlinie wel degelijk de basis voor de defensie was en liet haar in staat van verdediging brengen. Stukken land werden geïnundeerd, betonnen schuilplaatsen voor de infanterie gebouwd en tankversperringen aangelegd.

De regering De Geer vond echter dat de Grebbelinie betere verdedigingskansen bood, wat leidde tot een conflict met de opperbevelhebber en diens ontslag in februari 1940. Zijn opvolger, generaal H.G. Winkelman, verlegde de oostelijke verdediging van de 'vesting Holland' naar de Grebbelinie. Utrecht zou hierdoor bij een aanval niet direct in de vuurlinie liggen.

Thema

• Utrecht als militaire stad
• De Duitse inval
• Stad der beweging
• Jodenvervolging
• Schaarste
• Verzet
• Hongerwinter
• Bevrijding