1943: Utrecht in WO II gedocumenteerd door Jesse en Schut

Vogelvluchtgezicht vanaf de Jacobikerk naar het zuidoosten, cat.nr. 27.515

Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog is Rotterdam door bombardementen grotendeels verwoest. De gemeentearchivaris van Utrecht, mr. J.W.C. van Campen, is bang dat ook Utrecht door bombardementen of andere gevechtshandelingen verwoest zal worden. In 1942 geeft hij opdracht aan fotograaf en huisarts Nico Jesse om de stad en het stadsleven te documenteren. Nico Jesse maakt in de jaren 1941 tot 1944 meer dan 400 foto’s en kleurendia’s in Utrecht. In 1943 geeft Van Campen opdracht aan tekenaar Chris Schut om het stadsbeeld te documenteren door middel van panorama’s vanaf de toren van de Jacobikerk. Chris Schut (1912-2000) heeft in 1939 zijn eerste tekening voor het gemeentearchief van Utrecht gemaakt. Hij heeft een vaste baan als tekenleraar en werkt daarnaast in opdracht voor archieven en voor de Atlas van Stolk in Rotterdam. In 1943 tekent hij voor het gemeentearchief in de St. Jacobsstraat een panorama in zuidelijke richting met onder andere de Jaarbeursgebouwen en de kantoren van de Nederlandse Spoorwegen. Ook tekent hij twee vogelvluchtgezichten vanaf de toren van de Jacobikerk. In deze periode beklimt hij bijna dagelijks de toren. In 1944 wordt hij aan het eind van de dag onder de toren opgewacht door Duitse militairen. Zij dwingen hem om weer naar boven te gaan. Omdat hij de trappen in de toren goed kent, is hij heel wat eerder boven dan de soldaten. Zo lukt het hem nog om een Duitse afweerpost op zijn tekening uit te gummen. De soldaten nemen hem mee naar één van de huizen aan de Maliebaan, waar zij hun hoofdkwartier hebben. Schut wordt verhoord op verdenking van spionage en vastgezet. Pas na twee dagen lukt het gemeentearchivaris Van Campen om de Sicherheitsdienst ervan te overtuigen dat Schut in opdracht van het archief het stadsbeeld documenteert en dat hij niet spioneert. Schut komt weer vrij. Hij krijgt zijn tekening mee, maar zijn fiets is hij kwijt.
De foto’s van Nico Jesse en de tekeningen van Chris Schut zijn nu nog te zien in Het Utrechts Archief.

Panorama vanaf de St. Jacobsstraat naar het zuiden, cat.nr. 30.178

Literatuur
T. Wilmer, Bij het overlijden van Chris Schut. In: Tijdschrift Oud-Utrecht, jaargang 2001, nr. 1

Archief
Archief van de Gemeentelijke Archief- en Fotodienst, 1802-1986, inv. nr. 79, B 71 ; inv. nr. 85, B 773 ; inv. nr. 87, B 20, B 44 en B 170

Thema

Tijdbalk