1843: Opening station Rhijnspoorweg

Beeldmateriaal cat. nr. 38181. Het station van de Rijnspoorweg rond 1850.

Nederland heeft al in de zeventiende eeuw een uitstekende voorziening voor openbaar vervoer: de trekschuit. Overal waar rivieren of kanalen zijn, varen trekschuiten. Ze vertrekken op regelmatige tijden en de reis is comfortabel. Pas in de negentiende eeuw komt er echte concurrentie: de trein.
In 1838 gelast koning Willem I bij Koninklijk Besluit de aanleg van een spoorlijn van Amsterdam via Utrecht naar Arnhem. Dat besluit heeft de oprichting van de Nederlandse Rhijnspoorwegmaatschappij tot gevolg. Er moet negen miljoen gulden geleend worden om de lijn aan te kunnen leggen. De maatschappij koopt grond aan of laat de grond onteigenen. Duizenden arbeiders werken aan de aanleg. Dat geeft ook wel problemen, vooral als de ploegen arbeiders werken in de buurt van kleine dorpen. Bij slecht weer, als er niet gewerkt kan worden, zoeken de arbeiders afleiding en dan komt het regelmatig tot ruzies en vechtpartijen met de plaatselijke bevolking. Ook de uitbetalingen leveren wel eens onrust op.
De treinen van de Rhijnspoorwegmaatschappij rijden over breedspoor. Pas in 1855 stapt de maatschappij over op normaal spoor, zoals we dat nu kennen.
De eerste locomotieven zijn in Groot-Brittannië gebouwd. Ze worden al in 1840 geleverd. De eerste rit met passagiers van de Rhijnspoorwegmaatschappij wordt gemaakt op 28 december 1843, tussen Amsterdam en Utrecht. Volgens de normale dienstregeling rijden er twee treinen per dag; in de zomerweekeinden rijdt de trein wat vaker.
De trekschuit van Utrecht naar Amsterdam kan de concurrentie niet aan. De reis duurt met de trekschuit zeven uur en met de trein maar één uur en acht minuten. Die reistijden geven de doorslag voor de reiziger en in 1844 stopt de trekschuit op deze route met varen.

Archief van de Nederlandsche Rhijnspoorwegmaatschappij, toegang 901, inventarisnr. 581, overzichten van tarieven.

Literatuur

Guus Veenendaal, Spoorwegen in Nederland van 1834 tot nu. (Amsterdam 2004)
W. van den Broeke e.a., Bronnen op het spoor: gids voor onderzoek naar de geschiedenis van de spoorwegen in Nederland(Utrecht 2000)

Archief

Archieven van de Nederlandse Spoorwegen: Nederlandsche Rhijnspoorweg-maatschappij, toegang 901
Archieven van de Nederlandse Spoorwegen: Aanleg Rijnspoorweg (Utrecht-Arnhem), toegang 952
Archieven van de Nederlandse Spoorwegen: Tekeningen infrastructuur, objecten en rollend materieel, toegang 959

Thema

Tijdbalk