1818: Hoge Raad van Adel erkent stadswapen van Utrecht

Het wapen en de vlag van de stad Utrecht bestaan uit twee schuine vlakken in rood en wit.
Volgens de legende zijn deze kleuren afgeleid van de kleding van Sint Maarten, de schutspatroon van de stad. Als Romeins legerofficier droeg hij een rode mantel. Uit medelijden met een kleumende bedelaar sneed hij zijn mantel door met zijn zwaard en zo werd zijn witte onderkleed zichtbaar. De voorstelling van Sint Maarten die zijn mantel doorsnijdt voor de bedelaar is al in 1392 voor een zegel van de stad Utrecht gebruikt.

Rood en wit zijn in de middeleeuwen ook de kleuren van de twee afdelingen van de Utrechtse schutterij. Dit stadsleger is verdeeld in de schutters van het ‘Boveneind’, het noordelijke stadsdeel, en die van het ‘Benedeneind’, het zuidelijke stadsdeel. Beide legeronderdelen voeren een driehoekige wimpel, de éne een rode, de andere een witte. Samen vormen deze wimpels het roodwitte vierkant van de Utrechtse stadsvlag. In het witte deel van de vlag is wel Sint Maarten afgebeeld. In 1537 geeft Karel V opdracht om de heilige uit het stadswapen te verwijderen. Tot aan de Franse tijd blijft het wapen van de stad in gebruik. Omdat Utrecht de belangrijkste stad in de provincie Utrecht is en ook nog eens vergaderplaats van de Staten van Utrecht, komt het wapen van de stad in die tijd ook in het wapen van de provincie. In 1798 komt het bevel om alle wapens te verwijderen zodat alle herinneringen aan de ‘feodale tijd’ zullen verdwijnen. Na het vertrek van de Fransen roept de regering van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden alle steden op om hun stadswapen voor te leggen aan de Hoge Raad van Adel. Utrecht doet dat op 17 april 1815. De Hoge Raad van Adel erkent het stadswapen van Utrecht op 10 juli 1818.

Vier Utrechtse schutters met de stadsbanier. Tekening uit 1648 door Joost van Attevelt naar een gebrandschilderd glas dat zich tot ongeveer 1640 in de kerk van het Duitse Huis bevond.

Literatuur

An.,'Over het wapen van de stad Utrecht’ Tijdschrift voor de geschiedenis, oudheden en statistiek van Utrecht(1835)

J. van Doelen, ‘Memorie betrekkelijk het wapen der stad Utrecht, overgegeven aan den Hoogen Raad van Adel van wege het Stedelijk Bestuur den 17 april 1815’ Tijdschrift voor de geschiedenis, oudheden en statistiek van Utrecht(1840)

Red. drs. M.W.J. de Bruijn e.a., 'Dertien eeuwen Utrecht, de Utrechters en hun rijke verleden' In: Ach Lieve Tijd. Dertien eeuwen Utrecht en de Utrechters

Thema

Tijdbalk