1807: Paleis van Lodewijk Napoleon in Utrecht

T.A. Ma 2.3 Plattegrond van het paleis van Lodewijk Napoleon

Sinds 1795 is de Republiek der Verenigde Nederlanden de Bataafse Republiek. Stadhouder Willem V is gevlucht en de patriotten vormen de regering, met veel steun van de Franse revolutionairen. In 1802 pleegt Napoleon Bonaparte een staatsgreep in Frankrijk. Hij laat zich kronen tot keizer en stelt in 1806 zijn broer Lodewijk Napoleon aan tot koning van het ‘koninkrijk Holland’. Lodewijk Napoleon vestigt zich in ’s-Gravenhage, de regeringsstad. Maar de nieuwe koning heeft reuma en zijn eerste winter aan de kust bevalt hem niet goed.
In juni 1807 maakt het hof bekend dat Lodewijk Napoleon Utrecht heeft gekozen als nieuwe residentie. In het geheim zijn al huizen aan de Drift aangekocht om hiervan een paleis te maken. De weduwe Hovy-Dekker gooit wel een beetje roet in het eten door te weigeren haar huis Drift 23 aan de koning te verkopen. Daarom moeten ook huizen aan de Wittevrouwenstraat worden aangekocht. De bewoners krijgen een schadevergoeding bovenop de koopprijs van hun huis, omdat ze direct moeten verhuizen.
Op 2 augustus 1807 beginnen de verbouwingen, onder leiding van architect J.D. Zocher sr. Tachtig bouwvakkers werken dag en nacht door. In oktober breidt Zocher de ploeg uit tot tweehonderd bouwvakkers. Ze breken muren door om de huizen onderling te verbinden en trekken sommige gangen bij kamers om grotere vertrekken te krijgen. Om de vochtigheid uit het nieuwe metselwerk te krijgen, wordt er flink gestookt en in november ontstaat er daardoor zelfs brand. Zocher laat de kleine huizen aan de Wittevrouwenstraat slopen en vervangen door een nieuw gebouw met een poort, kantoren en de keuken. Dit complex krijgt een pleisterlaag met voegen, zodat het lijkt alsof het paleis van natuursteen is gebouwd.
In januari 1808 betrekt Lodewijk Napoleon zijn nieuwe paleis. Het is wel een beetje klein: grote diners moeten ergens anders gehouden worden. Hij geeft opdracht om achter Drift 27 een nieuwe vleugel te bouwen met een ‘grande galerie’ en twee salons. Maar op 20 april 1808 vertrekt de koning al naar Amsterdam. Daar krijgt hij namelijk het stadhuis op de Dam aangeboden als paleis. Voortaan is het paleis in Utrecht alleen maar een ‘pied-à-terre’. In september 1810 moet Lodewijk Napoleon op bevel van zijn broer afstand doen van de troon.
Van 6 tot 9 oktober 1811 fungeert het paleis aan de Drift nog één keer als paleis tijdens het bezoek van keizer Napoleon en zijn Oostenrijkse echtgenote Marie Louise.
Tegenwoordig is het paleis in gebruik bij de Universiteitsbibliotheek.

Inv.nr. 28341: Voorgevels van de huizen aan de zuidzijde van de Wittevrouwenstraat met het paleis van Lodewijk Napoleon, getekend in 1834 door L.E. Bosch

Literatuur

G.A. Evers, Utrecht als koninklijke residentie: het verblijf van Lodewijk Napoleon te Utrecht 1807-1808(Utrecht 1941)
T. Spaans-van der Bijl, Lodewijk Napoleon: koning van Holland: vredevorst in een tijd van geweld(Zaltbommel 1967)

Archief

Stadsarchief III, inventarisnr. 270

Stadsarchief III, Archief van het gerecht, inv. nr. 986. (Dit betreft transporten en plechten uit de periode 1801-1811, zie bij de nadere toegang: Nieuwegracht tussen het St. Janskerkhof en de Wittevrouwenbrug.)

Thema

Tijdbalk