1778: Oprichting touwslagerij in IJsselstein

De touwbaan van IJsselstein nu.

Rond IJsselstein wordt veel hennep geteeld. Maar de touwindustrie in IJsselstein komt moeilijk van de grond. Een probleem daarbij is dat de waag van IJsselstein niet erkend wordt in Holland zodat de baanders dubbel waaggeld moeten betalen voor het touw dat naar de Hollandse havensteden gaat. David van Heyst verzoekt in 1740 om die reden om vrijstelling van het waaggeld in IJsselstein voor een periode van 25 jaar. In 1760 stellen Goris ’t Hoen en Willem van Fick voor om een ‘leynbaan of spinderij’ op te mogen richten ten nutte van ‘behoeftige ingesetenen’. Ze willen hiermee de diaconie en de armenzorg ontlasten. Omdat ze verwachten weinig winst te zullen maken, vragen ze om een gratis octrooi en om vrijstelling van het waaggeld. Of het bedrijf van de grond komt, is niet duidelijk. In ieder geval richt Goris ’t Hoen samen met mr. Pieter Jacob van der Muelen en Dirk van den Bosch in 1778 een ‘fabrijk’ op voor het ‘bereiden, spinnen en weven’ van hennep en vlas. In deze touwslagerij vinden alle onderdelen van het productieproces plaats: van het hekelen van hennep tot het spinnen van garen en het slaan van kabels. Het zware scheepstouwwerk wordt vooral aan Amsterdam geleverd en in de hoofdstad is wel interesse voor het IJsselsteinse bedrijf. In 1786 laat Dirk van den Bosch zich uitkopen uit het bedrijf en een jaar later koopt de Amsterdamse koopman Christiaan Kruis zich in. In de Franse tijd heeft de lijnbaan het moeilijk, maar in 1816 loopt het bedrijf weer goed en zijn er 60 personeelsleden. Volwassen mannen verdienen 13 stuivers per dag, jongens 6 stuivers.
De ‘fabrijk’ van Goris ’t Hoen en zijn compagnons is bekend geworden als ‘De Drie Vrienden’. Op de kadastrale kaart van 1832 is de touwslagerij ingetekend als een L-vormig gebouw aan de Achtersloot met drie lange kavels voor de lijnbaan, evenwijdig aan de huidige Touwlaan. Na een brand wordt in 1858 een nieuw bedrijfsgebouw opgericht, dat nog steeds bestaat.

Literatuur

B.R. Feis, H. Hoogendoorn, P.M. Stoppelenburg, Holland in touw. Hennepteelt en touwfabricage in het Groene Hart, Woerden 2002.

Archief
Stadsgerecht IJsselstein
Familiearchief De Beaufort

Thema

Tijdbalk