1 augustus 1674: Tornado treft de Domkerk

De Dom in welstand, voor de tornado van 1674.

Op 1 augustus 1674 raast een tornado over Utrecht. Kerktorens en daken storten neer. Vrijwel het gehele schip van de Domkerk stort in. Het schip van de Domkerk is gebouwd na het koor en de toren, in het begin van de zestiende eeuw. In die tijd lopen de inkomsten van het kapittel terug. Er is dan veel kritiek op de katholieke kerk door de eerste hervormers. Omdat er niet genoeg geld is, is het schip niet versterkt met zware steunberen en luchtbogen. Het koor, het transept en de toren zijn veel degelijker gebouwd en trotseren de tornado.
Een tornado kenmerkt zich door plaatselijke zeer zware windstoten met (hagel)buien en hevig onweer. Het weer is in 1673/74 extreem, de winter is lang en koud: de binnenwateren, de grote rivieren en zelfs de Zuiderzee (het huidige IJsselmeer) zijn tot twee keer toe dichtgevroren. Half november 1673 vriest het al, begin april 1674 ligt er nog ijs. De lente is kort en hevig, de zomer koel en buiig met veel onweer. In het noodweer van 1 augustus 1674 komt de atmosferische spanning tot ontlading.
De Utrechtse burgers zijn zeer geschokt. Niet alleen het schip van de Domkerk is ingestort, maar ook de toren van de Pieterskerk, een deel van het dak van het Duitse huis en nog veel meer. De tekenaar Herman Saftleven krijgt de opdracht om de ravage van de Domkerk te documenteren in een serie tekeningen. Deze tekeningen maken nu deel uit van de collectie van Het Utrechts Archief.

De Dom in puin, n van de tekeningen van Herman Saftleven.

Citaat

Uit de Oprechte Haerlemse Saterdaegse Courant van 4 augustus 1674:
'Uytrecht den 2 Augusti. Gisteren avont ten half achten ontstont hier een schrickelick onweer, dat tot half negen toe duurde; doch het slimste was gedaen in een quartier-uurs: den hemel stont gedurigh in licht en vlam, en 't was schrickelick den donder en vreesselycke winden te hooren, dat verselt wierdt met het nederstorten van schoorsteenen, daecken, gevels ende toornen, dat ieder een ongemeene verbaestheyt aenbracht, en dat heeft veele van een aertbevingh doen spreecken: de kerck van den Dom tot het choor toe lagh met pylaren en al ten half achten al onder de voet als een puynhoop, sonder dat de Domtoorn eenigsints beschadigt is [...]'

Literatuur

A. Graafhuis en D.P. Snoep (ed.), 1 augustus 1674. De Dom in puin. Herman Saftleven tekent de stormschade in de stad Utrecht.Tentoonstellingscatalogus Centraal Museum Utrecht. (Utrecht 1974).
Thea Beckman, Stad in de storm.(Rotterdam z.j.)
J. Buisman, Duizend jaar weer wind en water in de Lage Landen. Deel IV 1575-1725.(Franeker/De Bilt 1998).

Thema

Tijdbalk