1664: Uitbreidingsplan van Hendrick Moreelse

Plattegrond van Utrecht volgens de plannen van Moreelse. T.A. Aj 1.1.1, negatiefnummer K 0.069

Hendrick Moreelse heeft al carrière gemaakt als hoogleraar aan de Juridische Faculteit van de Universiteit Utrecht en als raadsheer in het Hof van Utrecht. In 1662 wordt hij benoemd tot burgemeester van Utrecht. Utrecht is in die jaren een belangrijke stad en Moreelse wil dat de stad zich verder ontwikkelt. Hij maakt een uitbreidingsplan voor de stad. Dat idee was niet nieuw: de vader van Moreelse heeft al in 1629 plannen gemaakt voor uitbreidingen, maar er is nooit wat van gekomen.
Hendrick heeft een duidelijke visie op de uitbreidingsplannen. Het hoofddoel is, om de economie in Utrecht te stimuleren. Ten westen van het oude Utrecht komt een verdubbeling van de stad. Er moeten brede grachten komen voor de handelsschepen. Zo kunnen handel en nijverheid zich ontwikkelen. De nieuwe woonwijken zijn ruim van opzet, met veel bomen en prachtige woonhuizen langs de grachten. Moreelse hoopt dat veel rijke kooplieden zich definitief in zijn mooie stad zullen vestigen. Zelf stamt hij ook uit een rijke familie, dus hij weet hoe hij de elite kan verleiden. De plannen van Moreelse zijn ook wiskundig goed opgezet. Alle verhoudingen en afstanden tussen grachten, bomenrijen en huizen zijn zorgvuldig beschreven.
Natuurlijk moet het nieuwe deel van de stad ook verdedigingswerken hebben. Dat maakt het plan wel duur: de kosten zullen 162.500 gulden bedragen. Maar Moreelse denkt dat geld weer terug te krijgen uit de verkoop van grond en huizen. Bovendien zal de groeiende economie ook geld opleveren.
Niet iedereen is enthousiast over het plan. De elite in het oude stadscentrum is bang dat de prijzen van de grond en de huizen in het oude centrum zullen dalen. De stadsregering durft door de oorlog met Engeland niet zulke financiële risico’s te nemen. En er ontstaat een hetze tegen de persoon van Hendrick Moreelse. Hij raakt betrokken bij een ruzie over het beheer van goederen van de opgeheven kloosters en zijn tegenstander is de populaire predikant Voetius. Hendrick Moreelse besluit vanwege die ruzie om op 1 oktober 1664 af te treden als burgemeester.
Van het plan van Moreelse is bijna niets uitgevoerd, behalve een stukje gracht. Hendrick Moreelse sterft op 26 mei 1666, 51 jaar oud. Later dat jaar komt Everard Meyster met nieuwe plannen voor een uitbreiding van de stad, die gedeeltelijk gebaseerd zijn op de plannen van Moreelse. Maar ook de plannen van Meyster zijn niet uitgevoerd. Pas in de negentiende eeuw wordt Utrecht uitgebreid.

Detail van het plan van Moreelse, een woonwijk in de nieuwe stad.. T.A. Aj 1.1.2, negatiefnummer K 0.0770

Literatuur

H.M.A.J. van Asch van Wijck, Levensschets van Henrick Moreelse, burgemeester der stad Utrecht 1662-1664: met aantekeningen betreffende de gedeeltelijke uitvoering van zijn ontwerp ter uitbreiding en verfraaiing dier stad in 1827-1839(Utrecht 1843).
M. van de Vrugt, 'Hendrick Moreelse (1615-1666). Jurist, burgemeester en stadsvernieuwer', in: Utrechtse Biografieën, deel 4. (Utrecht 1997)

 Colofon

Met dank aan Johan Lamberts

Thema

Tijdbalk