21 augustus 1425: Moord op burgemeester Beernt Proys

De moord op Beernt Proys.

Beernt Proys leeft in een rumoerige tijd voor de stad Utrecht. Twee families, de Lichtenbergers en de Lockhorsten, strijden om de macht in de stad. Beernt hoort bij de partij van de Lichtenbergers.
Beernt stamt eigenlijk uit een familie van ministerialen, onvrije dienstknechten van een edelman. Maar dat is al lang geleden. Beernts grootvader Arnoud is al burgemeester van Utrecht geweest. Zelf is Beernt in 1384 voor het eerst schepen. Hij is dan ongeveer dertig jaar oud. Van 1389 tot 1410 is hij schout.
Beernt trouwt met Goede van Lanscroon. Haar vader, Roetart van Lanscroon, is burgemeester en schepen van Utrecht. Als zij sterft, trouwt hij met Goede Jansdochter van Lichtenberg. Zo weet hij zijn macht en invloed te vergroten.
Beernt woont in het stadskasteel Proysenburch aan de Oudegracht. Hij bezit ook huizen aan de Nieuwstraat en aan de Rodenburgersteeg, de huidige Hamburgerstraat. En hij bezit land in Amerongen, Houten, Odijk, Oostveen, Vechten, Vleuten en Werkhoven.
In 1423 overlijdt bisschop Frederik van Blankenheim. De Lichtenbergers willen dat Rudolf van Diepholt de nieuwe bisschop wordt. De Lokhorsten kiezen voor Zweder van Kuilenburg. Op 9 november 1423 vergaderen de kanunniken in de kapittelzaal van de Dom. Ze twijfelen, totdat Beernt Proys op de deur bonst. Hij roept zijn neef kanunnik Jacob van Lichtenberg toe dat Jacob de zaal niet levend zal verlaten als er niet voor Rudolf van Diepholt wordt gekozen. Dat geeft de doorslag. Maar Philips van Bourgondiƫ heeft liever Zweder van Kuilenburg en dus wordt Zweder in 1425 toch bisschop van Utrecht. Zweder belooft aan de Lichtenbergers dat hij de verbannen Lokhorsten buiten de stad zal houden. Maar hij verbreekt zijn belofte. Plunderend en moordend trekken de ballingen door de stad. De vleeshouwers sluiten zich bij hen aan. Op 21 augustus 1425 dringen ze het huis van burgemeester Beernt Proys binnen. De oude man ligt ziek op bed maar hij wordt zonder medelijden vermoord. De moordenaars blijven ongestraft. De zoons van Beernt, Aernt, Roetard en Jan, moeten zelfs uit de stad vertrekken. Maar in mei 1426 keert het politieke tij zich weer. Met hulp van ridder Jan van Renesse wordt Rudolf van Diepholt toch nog bisschop.

Het huis van Beernt Proys aan de Oudegracht, nu nummer 127, heet nog steeds 'Proeysenburgh'.

Literatuur

C. van Donkersgoed, De families Proys, van Pallaes en Van Leuwenberch, een onderzoek naar drie middeleeuwse Utrechtse patriciersfamilies.Doctoraalscriptie RU Utrecht. (Utrecht 1989).
C. van Donkersgoed, Beernt Proys (ca 1355-1425), stadsbestuurder, in: A. Pietersma et al. (ed.), Utrechtse biografien, deel 1.(Amsterdam 1997)
Dr. J.E.A.L. Struick, Utrecht door de eeuwen heen.(Utrecht 1971)

Archief

Stadsarchief I
Archief van de bisschoppen
Archief van het Domkapittel

Thema

Tijdbalk