Home / Thema / Tijdbalk

1402: stadskraan bij de stadhuisbrug

Op de werf bij de Stadshuisbrug werd in 1402 een grote kraan gebouwd om goederen uit de schepen op te takelen naar het straatniveau. Het was niet de enige kraan die op een werf stond: bij diverse bruggen waren kleine hijskranen gemaakt. Zij hadden meestal de vorm van een galg. De kraan bij de stadhuisbrug werd bekend als de grote middeleeuwse stadskraan.
De plek van de stadskraan was niet toevallig: de kraan stond tegenover het huis Keyserryck, waar eeuwenlang de waag gevestigd was.
Door een tredrad binnen in de kraan werden de goederen opgehesen uit de schepen en door de kap van de kraan te draaien, konden de goederen uit het schip naar de straat getransporteerd worden. Het kraanhuis was oorspronkelijk bekleed met hout, maar in de achttiende eeuw werd dit vervangen door steen.
In 1838 werd de stadskraan gebruikt voor het ophijsen van de gietijzeren karyatiden voor de Winkel van Sinkel. Bij het ophijsen van het laatste beeld ging het mis: de kraan bezweek!
De plek van de stadskraan is nog steeds te zien, op de werf bij de stadhuisbrug. De omtrek van de kraan is aangegeven in de straatstenen. De bekisting van de grote
kastanjeboom geeft de binnenomtrek van de oude kraan aan. De plaats waar de stadskraan heeft gestaan, is ook bereikbaar via het wed vanaf de Ganzenmarkt.
Het woord 'wed' kan een doorwaadbare plaats in een rivier betekenen of een plaats waar vee kan drinken uit de rivier. Een wed van deze laatste soort was
er ooit bij de Wittevrouwenbrug.
Maar in de binnenstad van Utrecht betekent 'wed' toch allereerst een plaats waar je met paard en wagen bij het water kan komen. Het gaat dan om een overwelfde afrit, onder de straat door, naar de werven langs de Oudegracht. Zo konden goederen in- en uitgeladen worden voor kooplieden die niet langs de Oudegracht woonden en dus geen werfkelder hadden.
Er is nog maar één echt wed over: bij de Ganzenmarkt. Maar vroeger was er ook een wed bij de Potterstraat, er was een wed bij de Hamburgerstraat en natuurlijk
was er bij het 'Wed' ook een echt wed.
Bij de Twijnstraat is nog steeds een afrit naar de werf, naast de Tolsteegbrug. Deze afrit is minder opvallend omdat hij niet door de straat wordt overkluisd zoals het
wed bij de Ganzenmarkt, maar in feite onder de bebouwing doorloopt.

Thema

Tijdbalk