1254: Eerste steen Utrechtse Domkerk

H. Saftleven, ets uit 1669, deel van een stadsprofiel met de Domkerk. Atlantis 30781

In 1253 raakt de Romaanse Domkerk van Utrecht bij een grote stadsbrand beschadigd. Het is niet de eerste keer dat de Dom in brand staat. Bij de brand van 1017 is de Domkerk die bisschop Balderik in de tiende eeuw heeft gebouwd beschadigd geraakt. Bisschop Adelbold heeft de Domkerk toen laten restaureren en 1023 opnieuw ingewijd. Nu besluit het kapittel van de Dom een nieuwe kerk te bouwen, in de bouwstijl die in Frankrijk populair is: de Gotiek. Ook in Keulen wordt sinds 1248 aan een Gotische Domkerk gebouwd. Een Gotische kerk is hoger en lichter dan een Romaanse kerk. Omdat de muren door de vele ramen het gewicht van het gewelf niet kunnen dragen, wordt de kerk voorzien van steunberen langs de muren en luchtbogen op het dak van de zijschepen.
Bisschop Hendrik van Vianden geeft het kapittel toestemming voor de bouw. Hij legt in 1254 de eerste steen. Maar hij heeft het te druk om veel aandacht te besteden aan de bouw. Zijn opvolger, Jan van Nassau, neemt daar wel de tijd voor. In 1265 geeft de paus toestemming voor het verkopen van aflaten voor de Dombouw. Wie zo’n aflaat koopt, krijgt kwijtschelding van zonden en het geld wordt gebruikt voor het bouwen van de nieuwe kerk. Pas in 1284 is er genoeg geld bij elkaar om werkelijk te gaan bouwen. De bouw begint bij het koor. Beetje bij beetje wordt de oude Domkerk vervangen. Ondertussen gaan de kerkdiensten gewoon door in het oude schip van de kerk.
In de veertiende eeuw stopt de bouw van de kerk: in deze tijd wordt de Domtoren gebouwd.
De bouw van de Domkerk duurt tot 1520. In de laatste decennia van de bouw wordt het schip gebouwd. Het schip krijgt geen gewelven maar een houten kap. Het is dan ook niet voorzien van steunberen en luchtbogen.

Pauselijke toestemming voor het verkopen van aflaten, archief Domkapittel, toegang 216, inv.nr. 415-1, 2 mei 1265

Literatuur

Dr. E.J. Haslinghuis en C.J.A.C. Peeters, De Dom van Utrecht. ’s-Gravenhage, 1965
M.N. van Haeringen-’t Hart en A.C. Voogt, De Utrechtse Domkerk. Utrecht 1991.
T.H.M. van Schaik en C. de Boer-van Hoogevest, De gotische Dom van Utrecht. Utrecht, 2004

Thema

Tijdbalk