1017-1023: Bouw Dom van Adelbold

Stukje vloer uit de Dom van Adelbold.

De stadsbrand van 1017 legt de Utrechtse Domkerk grotendeels in de as. De oude Dom is in de tiende eeuw gebouwd door bisschop Balderik. Bisschop Adelbold laat de uitgebrande kerk slopen en bouwt in korte tijd een nieuwe Domkerk. Zijn tijdgenoten noteren vol bewondering dat Adelbold deze kerk 'met verbazend grote kennis van zaken gefundeerd en ontworpen' heeft. Adelbold is dus nauw betrokken bij de bouw. De Dom van Adelbold is in ieder geval groter en mooier dan de Dom van Balderik en gebouwd in de Romaanse bouwstijl. Hoe het er precies heeft uitgezien, is niet meer bekend. Op basis van archiefstukken en opgravingen zijn allerlei reconstructies gemaakt, met of zonder westbouw, atrium en vieringstoren. Het is ook mogelijk dat de Domkerk het voorbeeld is geweest voor de kerken die bisschop Bernold later in de elfde eeuw laat bouwen: de Pieterskerk, de Janskerk en de kerk van de Paulusabdij. Maar er zijn nooit tekeningen van de Domkerk van Adelbold gemaakt en de resten van de fundering zijn bij de bouw van de gotische Domkerk grotendeels weggebroken.
Bisschop Adelbold wijdt de kerk in 1023 aan Sint Maarten, de bisschop die ooit als legerofficier zijn halve mantel aan een bedelaar gaf. Adelbold sterft in 1026 en wordt in zijn nieuwe Domkerk begraven.
Behalve de Domkerk staan op het Munsterkerkhof, het huidige Domplein, ook nog de Kruiskapel en de Salvatorkerk.
De Duitse keizers komen vaak op bezoek in Utrecht. Zij benoemen ook de bisschoppen van Utrecht en verlenen hen een grote wereldlijke macht, die zich vanaf ca. 1050 uitstrekt over het hele Sticht. Aan het kapittel van de Dom zijn twee keizerlijke priesters verbonden, die moeten bidden voor de keizer en het keizerrijk. De keizers Koenraad II en Hendrik V sterven in Utrecht. Grafsteentjes in het koor van de tegenwoordige Domkerk herinneren aan de plekken waar hun ingewanden liggen begraven.

Reconstructie van de plattegrond van het huidige Domplein met de Romaanse Dom van Adelbold en de andere kerken.

Literatuur

Dr. A.J.J. Mekking, De Dom van bisschop Adalbold II te Utrecht.(Utrecht 1997).
A. de Groot, 'Een droom van een Dom. De Dom van Adelbold II, bisschop van Utrecht. Kanttekeningen bij een reconstructie', in: R. van der Eerden et al. (red.), Jaarboek Oud-Utrecht 1998(Utrecht 1998).

Thema

Tijdbalk