Home / Onderzoek / Onderwerpen

Film- en geluidsmateriaal

De collectie bewegend beeld en geluid in Het Utrechts Archief bevat ca. 250 films uit de periode 1920-1980 en ca. 175 geluidsdragers uit de periode 1939-1980.

Bewegend beeld: films van de Utrechtse filmer H.W. Gomersbach

De kern van de collectie bewegend beeld wordt gevormd door de films die vanaf 1955 in opdracht van de gemeente Utrecht zijn gemaakt. Deze films zijn in 1989 aangekocht van de Utrechtse filmer H.W. Gomersbach.
Gomersbach was van 1950 tot 1988 werkzaam bij het Gemeentelijk Energie- en Vervoerbedrijf Utrecht (GEVU) en verzorgde vanaf 1955 de filmdocumentatie van dit bedrijf. Zijn eerste productie werd zelfs buiten onze landsgrenzen vertoond. De titelrol in deze film was voor 'Kees de Gashond'. Kees was afgericht om gaslekken op te sporen, een primeur in Nederland. Daarna maakte Gomersbach jaarlijks een filmjournaal over het GEVU, evenals zijn andere producties bedoeld als promotie van dit bedrijf.
In 1964 kwam er in Utrecht een foto- en filmdienst, ingesteld door het Bureau Voorlichting van de gemeente Utrecht om Utrechtse gebeurtenissen en situaties vast te leggen. De foto's en films werden tot 1988 gemaakt door Gomersbach, die helaas geen opvolger kreeg. De onderwerpen van de films uit de periode 1964-1980 zijn gevarieerd: zo is er in 1968 een documentaire over twee Vietnam-demonstraties gemaakt en ook de bouw van Hoog Catharijne is uitgebreid op film vastgelegd.
In de collectie zijn slechts een paar films van vóór 1955 te vinden. Dit zijn door Gomersbach verzamelde films en enkele duplicaten van Utrechtse opdrachtfilms die in 1963 in bewaring zijn gegeven bij het Nederlands Filmmuseum. Uit recent onderzoek is namelijk gebleken dat het filmarchief van het Bureau Voorlichting, bestaande uit 17 films, in dat jaar naar het Nederlands Filmmuseum is overgebracht. Van slechts een klein deel van deze films, die in de periode 1929-1949 in opdracht van de gemeente waren vervaardigd, is een duplicaat in Het Utrechts Archief aanwezig.

Overige films in beheer bij Het Utrechts Archief

Naast de bovengenoemde gemeentelijke opdrachtfilms beheert Het Utrechts Archief films die zijn binnengekomen als onderdeel van archieven van overheids- of particuliere instellingen. Zo zijn films aanwezig die gemaakt zijn door het Zeister Zendingsgenootschap van de Evangelische Broedergemeente en betrekking hebben op het dagelijks leven, het onderwijs, de melaatsenzorg en de evangelisatie in Suriname in de jaren 1934-1975. Deze films van de Evangelische Broedergemeente zijn helaas niet raadpleegbaar. Ook van de Koninklijke Nederlandse Jaarbeurs zijn films aanwezig. Deze films geven een uniek beeld van de beurzen en andere manifestaties op het Vredenburg en later op het Jaarbeursplein. Ook is er incidenteel de hand gelegd op films zoals 'Een weg naar fort De Bilt', een in 1949 gemaakte nagespeelde documentaire over het Utrechtse verzet.

Geluid

Het Utrechts Archief beschikt ook over een kleine collectie geluidsmateriaal, zoals toespraken (onder andere van mevr. M.G. Muller-Lulofs, de presidente van de Vereniging tot verbetering van armenzorg uit 1939), lezingen en raadsverslagen, vooral afkomstig van het Bureau Voorlichting van de gemeente Utrecht. Overigens heeft het geluid niet alleen betrekking op stad en provincie Utrecht. Omdat Het Utrechts Archief landelijk centrum is van kerkelijke archieven vindt u hier bijvoorbeeld ook geluidsbanden van synodevergaderingen van de Christelijk-gereformeerde kerken. De gehele collectie geluid is helaas (nog) niet toegankelijk.

Tips

Beschrijvingen van de meeste films in de collectie van Het Utrechts Archief treft u aan bij de collectie beeldmateriaal. Van alle hier beschreven films treft u een still aan en van een enkele film is ook een kort filmfragment op de site te zien.
U kunt het filmmateriaal in de studiezaal van Het Utrchts Archief gratis op dvd of VHS bekijken tijdens de gewone openingstijden. Reserveren is niet nodig. Wilt u een film gebruiken voor vertoning, uitzending of productie, dan gelden bepaalde voorwaarden.
Bij andere instellingen is nog veel audiovisueel materiaal betreffende de stad en de provincie Utrecht aanwezig. Bekend zijn de collecties van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum (www.beeldengeluid.nl), het Filmmuseum, de Omroep Utrecht RTV, het Universiteitsmuseum Utrecht en het Volksbuurtmuseum Wijk C. Minder bekend zijn de collectie van de Provincie Utrecht en de collecties films over eigen stad en streek van enkele historische verenigingen, zoals het Zeister Historisch Genootschap Van de Poll Stichting.