Home / Onderzoek / Onderwerpen

Faillissementen

Als iemand niet meer in staat is zijn financiële verplichtingen na te komen, kan aan de rechtbank gevraagd worden om hem failliet te verklaren. Een dergelijk verzoek wordt gedaan in de vorm van rekest. Zo'n rekest kan door de betrokkene zelf worden ingediend of door een of meer van zijn schuldeisers.

Na onderzoek kan de rechtbank reageren met een vonnis, waarin wordt vastgesteld dat de betrokkene blijkbaar heeft opgehouden te betalen en dat hij daarom in staat van faillissement wordt verklaard. Tevens wordt dan een curator benoemd. Het is de taak van de curator te bekijken welke lasten en baten de faillietverklaarde heeft, bij wie hij schulden heeft en hoe die zo goed mogelijk kunnen worden vereffend. Is alles afgehandeld (wat soms jaren kan duren), dan komt aan het faillissement een einde. Niet alleen individuen kunnen failliet worden verklaard, maar ook rechtspersonen, zoals bedrijven. Voor 1896 konden alleen kooplieden failliet worden verklaard. Andere personen werden in 'staat van kennelijke onvermogen' verklaard.

Van alles wat er gebeurt nadat iemand failliet is verklaard worden stukken opgemaakt. Deze stukken vormen een faillissementsdossier. Zulke dossiers zien er niet altijd hetzelfde uit. Bij sommige rechtbanken worden alle stukken over een faillissement bij elkaar bewaard.
De stukken die dan samen het faillissementsdossier zouden moeten vormen zijn op meerdere plaatsen in het archief van de betreffende arrondissementsrechtbank te vinden.
De archieven van de arrondissementsrechtbanken worden bewaard in de rijksarchieven in de verschillende provincies.

Wat vindt u in de faillissementsstukken?
De voornaamste stukken die in het kader van een faillissement in het archief van een arrondissementsrechtbank zitten, zijn:

Rekesten
waarbij met redenen omkleed aan de rechtbank wordt verzocht om iemand failliet te verklaren.
Het vonnis
waarbij de rechtbank vaststelt dat iemand heeft opgehouden te betalen en hij om die reden in staat van faillissement wordt verklaard. Bij dit vonnis worden ook een rechtercommissaris en een curator benoemd.
Proces-verbaal van de verificatievergadering
In deze vergadering wordt vastgesteld wie de schuldeisers zijn en voor hoeveel. Dit proces-verbaal kan bevatten:
- een lijst van erkende schuldvorderingen, met namen en bedragen
- een verslag over de stand van de boedel. Hieruit blijkt wat de betrokkene nog heeft en wat dat kan opbrengen.
- een boedelbeschrijving
- een verslag van de curator over wat hij heeft aangetroffen. Hieruit is op te maken waaraan het faillissement is te wijten. Bij bedrijven bevat het veel gegevens over het doen en handelen van directie en bestuurders, over bedrijfsvoering en dergelijke
Stukken over een eventueel akkoord
De schuldenaar doet de schuldeisers dan een voorstel tot gedeeltelijke betaling van wat hij kan. Soms gaan ze daarmee akkoord.
Slotuitdelingslijsten
Hierin staat precies hoeveel iedere schuldeiser had te vorderen en wat hij uiteindelijk heeft gekregen. Deze lijsten kunnen ook namen van personeelsleden bevatten, die nog loon hadden te vorderen. Meestal zijn ook voorafgaande voorlopige uitdelingslijsten aanwezig.

Hoe vindt u een faillissement?
Er zijn verschillende manieren om een faillissement te achterhalen. Bijvoorbeeld:

Via het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Als een bedrijf is beëindigd ten gevolge van een faillissement wordt in het dossier van het betreffende bedrijf de plaats en datum van het vonnis vermeld.
Via het vennootschapsregister bij de rechtbanken. In de akte waarin een vennootschap wordt beëindigd staat of dat een gevolg is van een faillissement. De plaats en datum van het vonnis worden vermeld. Dikwijls is er een klapper op vennootschapsregisters.
Begin en einde van faillissementen worden in de Staatscourant gepubliceerd. Iedere jaargang van de Staatscourant bevat een klapper met verwijzingen naar de plaats van dat jaar; zo kunt u de plaats en datum van het faillissementsvonnis achterhalen.
Faillissementen worden ook in kranten gepubliceerd. Het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag heeft een knipselverzameling waarin ook faillissementsvermeldingen in kranten voorkomen. Deze verzameling is alfabetisch geordend op familienaam.
Via het faillissementsregister (volgens artikel 19 van de Faillissementswet). Sinds 1896 is iedere arrondissementsrechtbank verplicht een register aan te leggen, waarin de loop van ieder faillissement wordt bijgehouden. Dit register bevat meestal een klapper. Het faillissement wordt uitgesproken door de rechtbank in het arrondissement waarbinnen de betrokkene woont of waar het bedrijf is gevestigd.

Hoe vindt u de stukken over het faillissement?
Weet u eenmaal door welke arrondissementsrechtbank een faillissement is behandeld dan kunt u in het archief van die rechtbank de stukken vinden. Die archieven worden bewaard in het rijksarchief van de provincie waar de rechtbank gevestigd is.
De stukken over faillissementen zijn in de toegangen op de archieven van de arrondissementsrechtbanken te vinden onder de civiele zaken.

In ieder geval bevat ieder rechtbankarchief series vonnissen en rekwesten. Meestal zijn er aparte series over faillissementen. Zoals hierboven al werd vermeld zijn er somds dossiers gevormd van alle stukken die na het vonnis werden opgemaakt en soms zijn de stukken in afzonderlijke series geborgen. Er zijn dan series van processen-verbaal van verificatievergaderingen, van uitdelingslijsten enz. Meestal zijn hierop klappers aanwezig, zodat de gezochte stukken gemakkelijk zijn te vinden.

Literatuur

Wetgeving rond faillissement staat in het Wetboek van Koophandel en in de Faillissementswet.
Gegevens over faillissementsbescheiden zijn te vinden in Werkboek rechterlijke archieven 1838-1940, onder redactie van R. Huijbrecht, uitgegeven door de Rijksarchiefdienst.

Woordenlijst

failliet	toestand waarin iemand op grond van een rechtelijk vonnis verkeert, die niet meer in staat is zijn financiële verplichtingen na te komen
rekwest	schriftelijk verzoek aan een overheidsorgaan, bijvoorbeeld de rechter, om een bepaalde maatregel te nemen
schuldeiser	degene die van een ander geld heeft te vorderen
schuldenaar	degene die aan een ander geld schuldig is
vonnis	beslissing van de rechter waaraan ieder zich heeft te houden
curator	advocaat die door de rechtbank wordt benoemd om voorzieningen te treffen in een faillissement
in staat van kennelijk onvermogen	vóór 1896 konden alleen kooplieden failliet worden verklaard. Voor anderen gold deze term
serie	een chronologisch geordende reeks van hetzelfde soort bescheiden
verificatievergadering	vergadering waarin wordt vastgesteld welke schuldvorderingen op degene die failliet is worden erkend
schuldvordering	een eis om iets te betalen omdat men iemand iets heeft geleverd of iets voor hem heeft gedaan
klapper	alfabetische namenlijst
handelsregister	sinds 1921 onderdeel van de Kamer van Koophandel, waar gegevens over bedrijven worden geregistreerd
vennootschapsregister	boek waarin vóór 1921 door de rechtbank/kantongerecht akten van vennootschap en de wijzigingen daarin werden ingeschreven
civiele zaken	geschillen tussen burgers waarin de rechter beslist