Bedrijven
Bent u geïnteresseerd in de geschiedenis van een Utrechts bedrijf? Wilt u weten wanneer een bepaald bedrijf werd opgericht of opgeheven? Of welke schade of hinder een bedrijf in het verleden voor omwonenden opleverde? In veel gevallen vindt u in Het Utrechts Archief hierop een antwoord.
Alle hier genoemde archieven kunt u inzien op de locatie Alexander Numankade.
Tips:
Grofweg kunt u zoeken in twee soorten archieven:
Archieven van bedrijven zelf
Het merendeel van de archieven van Utrechtse bedrijven ligt bij de bedrijven zelf; slechts een klein deel is te raadplegen in Het Utrechts Archief.
Wat kunt u aantreffen in een bedrijfsarchief?
- Jaarverslagen, notulen en andere beleidsstukken van de directie, aandeelhouders en raad van commissarissen
- Boekhouding, salaris- en personeelsadministratie
- Stukken betreffende de bedrijfsexploitatie (productieregisters, klantenboeken etc.)
- Documentatie zoals foto's, films, reclamemateriaal en gedenkboeken
Welke bedrijfsarchieven er precies bewaard zijn gebleven vindt u in:
Van Hezik, P. e.a. (red.), Utrechtse bedrijven in historisch perspectief. Onderzoeksgids naar bedrijfsarchieven tot 1940. (Utrecht 1996).
Archieven met gegevens over Utrechtse bedrijven
De belangrijkste bronnen in Het Utrechts Archief met betrekking tot Utrechtse bedrijven zijn:
- Patentregisters (1819-1894) (gemeente Utrecht). Toegang 1007-2 Gemeentebestuur van Utrecht 1813-1969.
Met patent wordt de toestemming bedoeld om een bepaalde handel of nering uit te oefenen. De gemeente hief vanaf 1819 tot 1893 jaarlijks het patentrecht. Het bedrag stond in verhouding tot de winstgevendheid van het beroep of bedrijf van de aangeslagene.
De patentregisters bevatten inschrijvingen in wijkvolgorde op adres. U kunt de volgende gegevens aantreffen: -
- Datum oprichting bedrijf
- Per wijk naam en adres van de aanvrager
- Beroep
- Nummer beroep in verordening
- Tariefklasse
- Soms het jaarlijks verschuldigde bedrag
- Gemeenteverslagen (1851-1967) en provinciale verslagen (1830-1920)
Vanaf 1851 werd informatie over de ontwikkeling van een gemeente vastgelegd in het Verslag omtrent de toestand der gemeente. De gemeenten waren jaarlijks verplicht dit verslag te maken voor Gedeputeede Staten ten aanzien van een aantal onderwerpen, waarbij ook de handel en nijverheid in hun gemeente de revu passeerden. De gegevens betreffen vaak specifieke informatie per bedrijf, maar u vindt ook totaaloverzichten voor een bepaalde gemeente. Gedeputeerde Staten bundelden deze gegevens dan weer in de Verslagen over de toestand in de provincie, die u terug vindt in het archief van het provinciaal bestuur Utrecht, toegang 79, toegang 1201 en toegang 1205. - Akten van vennootschap (1838-1921)
Akten van vennootschappen onder firma en van naamloze vennootschappen werden in aparte registers van de arrondissementsrechtbank (Utrecht: toegang 382 en Amersfoort: toegang 367) of van het kantongerecht (over de periode 1890-1921, toegang 99) ingeschreven. Deze administratieve taak ging in 1921 over naar het handelsregister van de Kamer van Koophandel. - Faillissementsbescheiden (ca 1840-1930)
- Hinderwetbescheiden (ca 1875-1978) (gemeente Utrecht)
Vanaf de invoering van de Fabriekswet in 1875 verleenden de gemeentebesturen in de meeste gevallen de hinderwetvergunningen. In 1896 werd de Fabriekswet omgedoopt in Hinderwet.
Vanaf 1875 tot 1910 treft u aparte series aan van notulen en correspondentie van B&W betreffende vestiging van bedrijven, fabrieken en trafieken (waaronder bouwtekeningen en bouwdossiers) en uitoefening van de Arbeidswet.
Vanaf 1910 is er pas echt sprake van hinderwetdossiers. Hierin vindt u behalve de aanvraag voor een vergunning: -
- Een beschrijving van de locatie van de inrichting
- De activiteiten en de vorm van beweegkracht
- Een plattegrond van het exterieur en het interieur
- Een uittreksel uit de kadastrale legger
- Vanaf 1896 een verklaring dat de inrichting een fabriek of werkplaats was in de zin van de Veiligheidswet
Doorzoek de Hinderwetvergunningen van de gemeente Utrecht 1906-1978 online
- Handelsregisters van de Kamers van Koophandel voor Utrecht e.o. / Amersfoort e.o. (vanaf 1922)
Het Handelsregister wordt ook wel de burgerlijke stand van het Nederlandse bedrijfsleven genoemd. Het bevat de dossiers van opgeheven en naar elders verhuisde bedrijven. In elk dossier treft men per onderneming gegevens aan over de economische activiteit, bedrijfsleiding, juridische vorm en werkkapitaal (gegevens over rechtsvorm, kapitaal, firmanten etc.).
In Stukken van de Kamer van Koophandel kunt u direct digitaal in de bestanden van de handelsregisters van Kamers van Koophandel van Amersfoort en Utrecht zoeken. De originele dossiers zijn opvraagbaar op de studiezaal, locatie Alexander Numankade. U kunt hier zoeken in alle velden, per standplaats ( Utrecht of Amersfoort), naam en periode.
Desgewenst kunt u per brief of via het reactieformulier kopieën bestellen van een dossier uit het handelsregister. De kosten bedragen € 9,00 voor het lichten van het dossier, inclusief één fotokopie. Alle overige kopieën kosten € 0.30 per kopie.
