Monumenta Van Buchel pag. 4 (fol. 4v)
Transcriptie
[Domkerk]
A summo igitur templo (quod Martinianum et domum quasi Dominicum vocant) exordiar. Huius autorem faciunt Willebrordum, Anglum antistitem, in fundamentis aedis divi Thomae a Dogoberto, circa annum 642 fundatae, et a Frisiis inde vastatae ac collapsae, erecti, idque circa annum Christianum 697. Cum vero Normannica ceu Danica barbaries, omnia circum Belgiae littora loca vastaret, Traiectumque eodem quasi turbine occupasset, hoc templum pro temporis angustia, adhuc tenue ruinis quoque suis deformatum est; quod a Balderico, post Clivensi, XV antistite, maiori amplitudine instauratum, anno fere Christiano 960 fuit. Anno vero 1013 Adelboldi, praesulis, iussu demolitum penitus et in augustam hanc formam, qua hodie fere spectatur, circa annum 1023 evasit, praeterquam quod anno demum 1254 quaedam quae etiamnum imperfecta iacent, ab Henrico Viandio, XXXVIII antistite, inchoata et addita sint.
Structura est barbarica, quam goticam vel alemannicam vocant, firma tamen et satis ornata, partim ex cocto lapide, partim Benthemico ceu Westphalico (quo totum ferme opus vestitum cernitur) constans, nisi ubi ex topho vetustioris adhuc opifitii reliquiae supersunt. Ea vero est amplitudine simul et pulcritudine, ut paucis in Europa sit postponendum, qum procul dubio omnia sui aevi templa longo post se intervallo, si ultima manus posteriorum principum imposita fuisset, relinqueret.
Circa turrim ad portam occidentalem intranti, statim occurrunt tabulae duae, versibus sequentibus inscriptae, suum aevum procul dubio redolentibus. In quarum priori: urbis origo, partim vera, partim falsa exprimitur, cum altera templi initium et progressum videatur indicare.
I. Tabula (versus septentrionem)1
(Minio: Chronographia simul et topographia civitatis Traiectensis)2
Circumquaque fluens Hollandia gurgite Rheni
Cingitur oceani fluminibusque maris,
In qua tum muris urbs Antonina novellis
Tempore Neronis aedificata fuit.
Vertaling
Domkerk
Met de belangrijkste kerk (die de Maartenskerk en ook wel het huis van God wordt genoemd) zal ik dan beginnen. Naar men zegt heeft de Engelse bisschop Willibrord haar gesticht; zij werd opgericht op de fundamenten van de St. Thomaskapel, die omstreeks 642 door Dagobert was gesticht, maar daarna door de Friezen was vernield en was ingestort, zo rond 697. Toen echter de barbaarse horden van Noormannen of Denen alle plaatsen langs de Nederlandse kusten verwoestten en ze Utrecht in diezelfde storm, bij wijze van spreken, hadden bezet, is deze kerk, die overeenkomstig de beperkte middelen van die tijd nog onbeduidend was, ook in een puinhoop veranderd. Later werd zij door Balderik van Kleef, de vijftiende bisschop van Utrecht, in grotere omvang hersteld, ongeveer in 960. Maar in 1013 werd zij op bevel van bisschop Adelbold tot de grond toe afgebroken en in de verheven vorm die men heden nog ongeveer kan zien, verrees zij omstreeks 1023. Alleen enige gedeelten, die nu nog steeds onvoltooid zijn, zijn pas in 1254 onder Hendrik van Vianden, de 38e bisschop, begonnen en toegevoegd.
Het bouwwerk is barbaars, wat men gotisch of Duits noemt, maar degelijk en mooi versierd; het bestaat gedeeltelijk uit baksteen, gedeeltelijk uit Bentheimer of Westfaalse steen. Daar is, zoals men duidelijk kan zien, bijna het gehele bouwwerk mee bekleed, behalve daar waar nog de tufstenen resten van een ouder bouwwerk te zien zijn. Het is zo groot en tegelijk van zo'n schoonheid, dat het voor weinig kerken in Europa onderdoet, terwijl het ongetwijfeld alle kerken uit haar tijd ver achter zich zou laten, wanneer de latere kerkvorsten er de laatste hand aan hadden gelegd.
In de nabijheid van de toren, bij het westportaal, stuit men bij het binnentreden dadelijk op twee borden, beschreven met de volgende verzen die zonder twijfel rieken naar hun tijd. Op het eerste daarvan wordt, deels juist, deels onwaar, de oudste geschiedenis van de stad beschreven, terwijl het andere het begin en de verdere ontwikkeling van de kerk weergeeft.
Bord 1 (aan de noordzijde)
(In rood:) Geschiedenis tevens plaatsbeschrijving van de stad Utrecht
Holland, gelegen midden in het water, wordt omgeven door de wildstromende Rijn en de wateren van de oceaan. Daar werd toen, in de tijd van Nero, de Antonijnse stad met nieuwe muren gebouwd.
Monumenta
Bladeren
Weergave