377 inventaris van het archief van het huis oostbroek, door c.a. van kalveen 1652 1882 377 huis oostbroek te de bilt Het Utrechts Archief Openbaarheid volledig openbaar Titel inventaris inventaris van het archief van het huis oostbroek, door c.a. van kalveen Titels nadere toegangen Geen nadere toegangen 1. Inleiding De Staten van Utrecht hebben zich in 1586, in de periode van de protestantisering, ook de goederen van de S. Laurensabdij van Oostbroek te De Bilt toegeëigend, die al in 1580 was afgebroken. 1 . Tezelfdertijd trokken de Staten van Utrecht de rechtsmacht naar zich toe over het gerecht van de ambachtsheerlijkheid Oostbroek en De Bilt, die tevoren in handen was geweest van de abt van S. Laurens. Namens de Staten voerde een rentmeester het beheer over de uitgestrekte goederen van de voormalige abdij. Al vèr voor de totale liquidatie van de goederen en vóór de opheffing van het kantoor van de rentmeester in 1799, hebben de Staten van Utrecht in oudere tijden gedeelten van de goederen, bijvoorbeeld rond het midden van de zeventiende eeuw, verkocht. 2 . Deze en latere transacties hebben onder meer als gevolg gehad, dat uit verschillende van de verkochte landerijen in De Bilt tenslotte buitenplaatsen zijn ontstaan. 3 . 1 Het betreft het "redressement op de geestelijke goederen" Rijksarchief in Utrecht, Archief Staten van Utrecht nr. 356-2, 17 okt. 1586. H. Verloren van Themaat, Geschiedenis der vicariën in de provincie Utrecht en der geestelijke of gebeneficieerde goederen in het algemeen na de Reformatie (Utrecht 1880), 522-533. 2 In de periode 1640-1660 heeft bijvoorbeeld Willem van Steenberch al totaal 500 morgen verkocht. P.H. Damsté, Oostbroek en De Bilt c.s. Stichtse historische reeks 4, (Zutphen 1978), 30-31. 3 Zo ontstonden onder meer Sandwijck (Utrechtseweg 305), Vollenhoven (Utrechtseweg 59), Jagtlust (Gemeentehuis, Soestdijkseweg zuid 173), Houdringe (Holle Bilt 22), en Zijlwijk. Zie E.H. Dikland en J.A. van der Hoeve, Monumenteninventarisatie van de gemeente De Bilt (De Bilt/ Delft/Rotterdam 1983) op genoemde adressen. Voetnoot De kern van het goederenbezit van de voormalige S. Laurensabdij namelijk het abdijterrein met de boerehofstede en landerijen ter grootte van ruim 51 morgen (later getaxeerd op 73 morgen, en grotendeels gelegen in De Bilt) hebben de Staten van Utrecht in 1674 verkocht en 1676 overgedragen aan een particulier. De koper was Peter Ruysch. 1 . Op het moment van de koop stond op het terrein van de voormalige abdij "het oude en vervallen huys van Oostbroeck". Dat huis zou, naar de traditie wil, al spoedig na de afbraak van de abdij, dus kort na 1580, zijn gesticht. Maar daarover is geen betrouwbare bron. De oudste vaststaande vermelding van het huis Oostbroek op het terrein van de voormalige abdij dateert van 1594. 2 . 1 Damsté, 31. Zie deze inv. nr. 2. 2 Rijksarchief in Utrecht, Archief Staten van Utrecht nr. 235-1, fol. 306ro., 6 maart 1594. "Syn gelesen die insinuatien aen Gijsbert Goessenz van Schayck gedaen nopende die evacuatie van 't goet van Oostbroeck ende huysinge daerop staende". Voetnoot In de koop en overdracht in 1674, respectievelijk 1676 van het huis Oostbroek aan Peter Ruysch zat inbegrepen, dat hij als eigenaar, dus als 'heer van het huis Oostbroek' ook een klein aandeel verkreeg in de rechtsmacht van de Staten van Utrecht als heren van de ambachtsheerlijkheid Oostbroek en De Bilt. Het betrof de jaarlijkse aanstelling van twee schepenen door de eigenaar of "heer" van het huis Oostbroek. Dit recht heeft in 1793 Jacob van der Dussen, op dat moment de eigenaar van Oostbroek, verkocht aan Floris Petrus van Ewijck, de toenmalige heer van de ambachtsheerlijkheid Oostbroek en De Bilt, zodat het benoemingsrecht van twee schepenen toch nog tegen het einde van het ancien régime naar de ambachtsheerlijkheid was teruggekeerd. Dit archief bevat alleen het archief van het huis. 1 . De eigenaren wisselden in de loop der tijden veelvuldig, zodat Oostbroek nauwelijks in handen is geweest van families, maar vooral van personen. De Stichting "Het Utrechts Landschap", de huidige eigenaresse, heeft in 1991 het archief in bewaring gegeven aan het Rijksarchief in Utrecht. 1 Voor het archief van de heerlijkheid Oostbroek en De Bilt c.a., 1681-1882, zie Rijksarchief in Utrecht, Inventarissen van kleine archievenvan heerlijkheden en huizen in de provincie Utrecht, pp. 227-232. Voetnoot 2. Inventaris 2.1. Verwerving van het huis en andere goederen Akten van verkoop en overdracht van het huis en de hofstad vanouds "De abdije van Oostbroek" met bijbehorende landerijen en rechten 1676-1798 1 omslag en 7 charters Uiterlijke vorm 1 1723-1773 1723-1773 Specificatie: - Carel Gustaaf van Buddenbroek en zijn vrouw Maria Elisabeth Ruysch aan Abraham Panzer, 1723 febr. 28 - Abraham Panzer aan Jan Gerard Ameldung, 1745 juli 1 - Johannes Ameldung aan Burchard Johan van Deneken, 1771 sept. 21 - Burchard Johan van Deneken en zijn vrouw Jeanne Esther du Peyroy aan Daniël Cornelis de Leeuw, 1773 sept. 5 NB 2 Cornelis van Veldhuizen, rentmeester van de voormalige S. Laurensabdij van Oostbroek, aan Pieter Ruysch 1676 mei 12 3 Abraham Panzer aan Jan Gerard Ameldung 1745 aug. 13 4 Johannes Ameldung aan Burchard Johan van Deneken 1772 apr. 3 5 Burchard Johan van Deneken en zijn vrouw Jeanne Esther du Peyroy aan Daniël Cornelis de Leeuw 1774 mei 10 6 Daniël Cornelis de Leeuw aan Otto Willem Falck 1778 okt. 28 7 Arnoud Jan van Westrenen aan Jacob van der Dussen 1791 mei 18 8 Jacob van der Dussen aan George Sawijer 1798 jan. 17 9 Akte van overdracht door Nicolaas Lastdrager, rentmeester van de voormalige S. Laurensabdij, aan Maria Elisabeth Ruysch, echtgenote van Carel Gustaaf van Buddenbroek, van 8 morgen en 535 roeden, benevens van 9 morgen en 120 roeden land bij het huis Oostbroek te De Bilt 1723 1 charter 10 Akte van overdracht door Guilliam van Steenberch, rentmeester van de voormalige S. Laurensabdij van Oostbroek, aan Anthoni Carel Parmentier van 3 morgen en 214 roeden land in het Beerschoterveld 1652 1 charter Akten van verkoop en overdracht door Hendrik Verbeek aan Daniël Cornelis de Leeuw van 2 morgen en 67 roeden bouwland langs de Bunnikseweg te De Bilt 1775 1 stuk en 1 charter Uiterlijke vorm 11 1775 1775 12 1775 sept. 23 1775 13 Akte van verkoop door Jan Balthasar Strick van Linschoten, heer van Rhijnauwen, aan Daniël Cornelis de Leeuw, heer van het huis Oostbroek, van 6 morgen bouwland tussen de Hoofddijk en de Nieuwelaan of Uitweg naar de Bunnikseweg te De Bilt, met kwitantie 1775 1 omslag Akten van belening door Jan Balthasar Strick van Linschoten, heer van Rhijnauwen, van de heer van het huis Oostbroek, met genoemde 6 morgen bouwland te De Bilt 1779-1798 5 charters Uiterlijke vorm 14 Daniël Cornelis de Leeuw 1779 aug 17 15 Otto Willem Falck 1779 okt.1 16 Daniël Cornelis de Leeuw 1789 aug.8 17 Arnoud Jan van Westrenen 1791 okt. 4 18 George Sawijer 1798 feb. 7 19 Akten van uitgifte door Maximiliaan Hendrik de Saint Simon en zijn vrouw Maria Jacoba Cornelia van Efferen van een halve morgen land te de Bilt, in gebruik als Laan van Oostbroek naar de Tolakker gaande in de richting Bunnik 1778-1797 1 omslag Specificatie: - Daniël Cornelis de Leeuw, 1778 - Otto Willem Falck, 1781 - Daniël Cornelis de Leeuw, 1784 - Arnoud Jan van Westrenen, 1791 - Jacob van der Dussen, 1791 - George Sawijer, 1797 NB 20 Akte van verkoop door Frederik Hendrik Justus van Utenhove aan George Sawijer, heer van het huis en abdij Oostbroek, van de volle eigendom van een halve morgen land te De Bilt, in gebruik als Laan van Oostbroek naar de Tolakker gaande in de richting Bunnik, en voorts van 11/2 morgen bij het huis Oostbroek te De Bilt 1802 1 katern Akten van verkoop en overdracht door Tyman Adriaanse Versteeg aan Daniël Cornelis de Leeuw van 3 morgen en 417 roeden bouw- en weiland in de Lage grond te De Bilt 1775 1 stuk en 1 charter Uiterlijke vorm 21 1775 1775 22 1775 juni 9 1775 Akten van verkoop en overdracht door Huijbert Aartse van Dijk en zijn vrouw Hilligje Versteeg aan George Sawijer, heer van huis en abdij van Oostbroek, van 7 morgen en 480 roeden bouw- en weiland bij de Lage grondseweg te De Bilt 1801 1 katern en 1 charter Uiterlijke vorm 23 1801 1801 24 1801, okt. 1 1801 Akten van verkoop en overdracht door het voormalig provinciaal bestuur van Utrecht aan Christiaan de Visser van 16 morgen en 58 roeden wei- en bouwland tussen de Zeistergrift en de Oostbroekseweg te De Bilt 1797-1798 1 stuk en 1 charter Uiterlijke vorm 25 1797 1797 26 1798 apr. 18 1798 27 Akten van verkoop van 15 morgen en 201 roeden wei- en bouwland genaamd "Het Roth" tussen de Oostbroekseweg en de Zeistergrift te De Bilt, 1806. Met verklaring van heropmeting 1803, en met rekening en kwitantie, 1806-1807 1 omslag Specificatie: - Christiaan de Visser aan Pieter de Smeth - Pieter de Smeth aan George Sawijer, heer van huis en abdij van Oostbroek NB Akten van verkoop en overdracht van de boerenhofstede "Vrouwenklooster" met 47 morgen bouw-, wei-, en hooiland, 17 morgen en 150 roeden elzenbos tussen de Biltse vaart en de Hoofddijk, en 1 morgen en 170 roeden land tussen de Looydijk en de Groenekanseweg te De Bilt 1797-1807 1 omslag en 5 charters Uiterlijke vorm 28 1797-1807 1797-1807 Specificatie: - Provinciaal bestuur van Utrecht aan Wessel van der Manden, 1797 - Wessel van der Manden aan Jacob van Kreel, 1798 - Jacob van Kreel aan Jeronimus Mattheus Karsseboom, 1798 - Jeronimus Mattheus Karsseboom aan George Sawijer, 1807 NB 29 Provinciaal bestuur van Utrecht aan Wessel van der Manden 1798 mei 1 30 Wessel van der Manden aan Jacob van Kreel 1798 okt. 17 31 Jacob van Kreel aan Jeronimus Mattheus Karsseboom 1798 dec. 13 32 Jeronimus Mattheus Karsseboom aan Jacob van Kreel (hypotheek-akte) 1798 dec. 13 33 Jeronimus Mattheus Karsseboom aan George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek 1807 apr. 27 Akten van verkoop en overdracht door Frederik Hendrik Justus van Utenhove aan George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, van 12 morgen bouw- en weiland in zeven kampen bij de Jacobssteeg en de Zeistervaart te De Bilt 1807 1 katern en 1 charter Uiterlijke vorm 34 1807 1807 35 1807 juli 1 1807 Akten van verkoop en overdracht door Jan André van der Muelen aan George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, van 6 morgen bouw- en weiland bij de Jacobssteeg en de Zeistervaart te De Bilt 1808 1 katern en 1 charter Uiterlijke vorm 36 1808 1808 37 1808 apr. 26 1808 Akten van verkoop en overdracht door Reijer Baas en Pieter Staal aan George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, van een hofstede met 34 morgen boomgaard, bouw- en weiland Oostbroekerdijk 10 te De Bilt, 1810; met retroakte betreffende de verkoop door Barthold de Geer van Jutphaas aan Reyer Baas en Pieter Staal 1810 1 omslag en 1 charter Uiterlijke vorm 38 1810 1810 39 1810 juli 11 1810 Akten van verkoop en overdracht van een huis en 6 morgen boomgaard, bouw- en weiland tussen het Groenewegje en de Dwarssloot te De Bilt, 1796, 1809; met bijbehorende afrekening, 1809 1 omslag en 2 charters Uiterlijke vorm 40 1796, 1809 1796-1809 41 Cornelis de Wijs aan Jacob van Kreel 1796 juli 5 42 Jacob van Kreel aan Goyert Smorenburg 1809 aug. 12 43 Akte van verkoop door Johan Schot en zijn vrouw Geertruyd van 's-Heerenkarspel aan Abraham Panzer, heer van het huis Oostbroek, van 2 morgen en 328 roedenland genaamd "Het Krayenbosch" te De Bilt 1723; met kwitantie, 1724, en retroakten, 1721 1 omslag Akten van uitgifte in erfpacht door de rentmeester van de voormalige S. Laurensabdij aan de heer van het huis Oostbroek van 2 morgen en 328 roeden land genaamd "Het Kraijenbosch" te De Bilt 1679-1791 11 charters Uiterlijke vorm 44 Cornelis Aalbertszone 1679 jan. 45 Jacob de Greeff Peterszone 1681 mei 7 46 Peter de Greeff Jacobszone 1711 mrt. 31 47 Johan Schot 1721 juni 6 48 Abraham Panzer 1723 dec. 24 49 Jan Gerard Ameldung 1745 okt. 12 50 Johannes Ameldung 1772 mrt. 10 51 Burchard Johan van Deneken 1772 mrt. 18 52 Otto Willem Falck 1779 apr. 30 53 Daniël Cornelis de Leeuw 1787 dec. 17 54 Jacob van Dussen 1791 juni 21 55 Verzoekschrift van George Sawijer, koper van de hofstad Oostbroek, aan het Comité van algemeen welzijn van het provinciaal bestuur van Utrecht om uitgifte aan hem van een erfpachtakte wegens de koop van onder meer 2 morgen en 328 roeden land genaamd "Het Kraijenbosch" te De Bilt, met gunstige beschikking en opdracht aan Helmert van Dam, rentmeester van de voormalige S. Laurensabdij 1797 1 stuk 56 Akte van overdracht door het provinciaal bestuur van Utrecht aan George Sawijer van het volle eigendomsrecht van 2 morgen en 328 roeden land, genaamd "Het Kraijenbosch" te De Bilt onder afstand van het recht van erfpacht 1798 1 charter 57 Akte van executoriale verkoop door Johannes Jacobus Crol en zijn vrouw Catharina Margaretha Stierling aan George Sawijer, heer van het huis Oostbroek, van de buitenplaats Rijnsoever met 11 morgen land te Zeist en Cattenbroek, 1802; met kwitantie voor George Sawijer wegens ontvangst van de 40e penning en bijbehorende heffingen en registratie bij de Raad van rechtspleging 1802; met retroakten, 1759, 1781 1 omslag Specificatie retroakten van verkoop en overdracht: - Cornelis Steven van Rietveld aan Johan Heijdendaal van 6 morgen te Zeist, 1759; - Executoriale verkoop aan Johannes Jacobus Crol van de buitenplaats Rijnsoever met landerijen, 1781 NB 2.2. Rechten 58 Beschikking van de Staten van Utrecht voor Abraham Panzer, eigenaar van het huis en de hofstede Oostbroek, om de Oostbroeker uitweg tot de brug over de Biltse vaart met een hek of slagboom te mogen afsluiten 1724 1 omslag 59 Verklaring waarbij Maximiliaan Hendrik de Saint Simon erkent van Daniël Cornelis de Leeuw vergunning te hebben om aan de Oostbroekerlaan of uitweg een brug te slaan over de Hoofddijkerwetering tussen Amelisweerd en Colenberg ('t klooster) 1773 1 stuk 60 Akte van toestemming door Daniël Cornelis de Leeuw, heer van Oostbroek, aan Jan Balthasar Strick van Linschoten, heer van Rhijnauwen, van het recht van overpad over de Hoofddijk of Uitweg tussen de Laan van Oostbroek en de Bunnikseweg 1775 1 stuk 61 Akte van verkoop door Jacob van der Dussen aan Floris Petrus van Ewijck, heer van de ambachtsheerlijkheid Oostbroek, van het recht tot het aanstellen van 2 schepenen in het gerecht van Oostbroek en De Bilt 1793 1 stuk 62 Toestemming van watergraaf en heemraden van de Biltse en Zeistergrift aan George Sawijer tot het leggen van een duiker aan het achterhek van zijn buitenplaats Oostbroek bij de Zeistergrift 1807 1 stuk 2.3. Beheer 63 Akte van verhuur door Abraham Panzer aan Jan Eijkel Corneliszone van een boerewoning met boomgaard gelegen naast het huis Oostbroek te De Bilt, met fragment van de akte van erkenning van huur door Jan Eijkel Corneliszone 1743 1 stuk 64 Akten van verhuur door de heer van het huis Oostbroek van de boerehofstede van Oostbroek met bijbehorende percelen bouw- en weiland te De Bilt 1772-1792 1 omslag Specificatie: - Burchard Johan van Deneken aan Jan Dorresteijn en zijn vrouw Hendrina van Soest, 1772; - Burchard Johan van Deneken aan Jan Jacobse Haarman, 1773; - Daniël Cornelis de Leeuw aan Jan Jacobse Haarman, 1778; - Daniël Cornelis de Leeuw aan Jan Haarman, zijn vrouw Rijkje Jansen van Gijtenbeek, en hun schoonzoon Wouter Gijsbertse van Haksvoort, 1785; - Jacob van der Dussen aan Jan Haarman en zijn vrouw Rijkje Jansen van Gijtenbeek, 1792 NB 65 Akte van verhuur door Jacob van der Dussen aan Cornelis van Scherpenzeel van een daggelderswoning met 2 morgen weiland aan de Bunnikseweg en de Hoofddijk te De Bilt 1792 1 stuk 66 Akte van schuldbekentenis door George Sawijer aan Jacob van der Dussen vanwege een lening ten behoeve van de koop van de hofstad "De abdij van Oostbroek" met bijbehorende landerijen, 1798. Afgelost, 1800 1 charter 67 Akte van verkoop door George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, aan Frederik Hendrik Justus van Utenhove van 2 morgen weiland te De Bilt 1802 1 katern 68 Akte van overdracht door George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, aan Anthony van Mijdrecht van 13 morgen land aan de Buurveldsedijk te De Bilt 1810 1 charter Akten van verkoop en overdracht door George Sawijer, heer van huis en abdij Oostbroek, aan Goyert Smorenburg van 5 morgen bouwland en 1 morgen eikehakhout bij de Bisschopswetering te Zeist, 1810, met rekening en kwitantie 1810-1811 1 omslag 1 charter Uiterlijke vorm 69 1810-1811 1810-1811 70 1810 dec. 8 1810 71 Kwitanties van Pieter Bierens de Haan te Amsterdam en Bernard Gertrudis van Heyst, notaris te Utrecht, voor Willem Jan Royaards van den Ham vanwege de koop van het buitengoed Oostbroek 1882 2 stukken 2.4. Personalia 72 Akte van procuratie door Abraham Panzer voor Gerrit Duym te Amsterdam als beheerder en zaakwaarnemer van zijn goederen 1744 1 stuk 73 Testament van Jan Gerard Ameldung en zijn vrouw Belia Blom inzake wederzijds vruchtgebruik van goederen 1751. Uittreksel, 1771 1 stuk 74 Akte van boedelscheiding van Maurits Carel van Utenhove 1799 1 katern 75 Akte van schuldbekentenis van Jacob van Kreel en zijn vrouw Maria Bosman aan Cornelia van Bijleveld, weduwe van Theodorus Gerardus Bosch, wegens een lening van 3000 gulden met als onderpand zijn huis en 6 morgen weiland en boomgaard bij het Groenewegje te De Bilt 1806; afgelost 1809 1 charter