65-4 Deputaatschap geestelijke verzorging inrichtingen Ministerie van Justitie 1946 1983 P. van Beek 65-4 Deputaatschap geestelijke verzorging inrichtingen Ministerie van Justitie Het Utrechts Archief Toegangstitel Inventaris van het archief van het deputaatschap voor de geestelijke verzorging in de inrichtingen van het ministerie van Justitie van de Gereformeerde Kerken in Nederland 1946-1983 Auteur P. van Beek Datering toegang 1987 Datering bewerking 2012 Openbaarheid Stukken jonger dan 100 jaar slechts ter inzage na toestemming inbewaargever Rechtstitel Opneming in beheer van een particulier, niet in eigendom verkregen Religie en Levensbeschouwing Categorie 2.8.5.1 Organisatie: Landelijk Rubrieken Inleiding Geschiedenis en organisatie Op 9 augustus 1945 werd door de generale synode van Utrecht, naar aanleiding van een aantal vragen inzake de geestelijke bearbeiding van gevangenen, een deputaatschap ingesteld voor de geestelijke verzorging van politieke gevangenen 1 . Een van de redenen voor het ontstaan van dit actuele probleem waren besprekingen over de houding van de kerken naar aanleiding van het vrijlaten van politieke delinquenten. Vanaf 1946 speelt hierbij ook het vraagstuk van de opvang van kinderen van geïnterneerden. Voorts wordt er in deze tijd gesproken over het bedienen van het heilig avondmaal in interneringskampen. De opdracht aan het deputaatschap kan als volgt worden samengevat: pastoraat aan gevangenen. Gedurende het hele bestaan van het deputaatschap komt telkens weer naar voren het belang van de lektuurverspreiding en dan gaat het daarbij vooral om de financiële aspecten, alsmede om de samenwerking met andere kerken en organisaties. Het contact met de andere kerkgenootschappen krijgt vooral gestalte in de vergaderingen van de Interkerkelijke Commissie voor de geestelijke verzorging in de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie (I.C.J.), maar ook in die van de Interkerkelijke Commissie voor de gezinsoorden en internaten van het Ministerie van Maatschappelijk werk. In beide commissies zaten vertegenwoordigers van het deputaatschap. Tot de taak van de I.C.J. behoorde o.a. het adviseren aan de minister inzake benoeming, ontslag en overplaatsing van "gestichtspredikanten"; het beleggen van regionale en centrale bijeenkomsten; de centralisering van de lektuurvoorziening en enkele andere bijkomende zaken. In 1952 was er voor de geestelijke verzorging van gevangenen (zo heette het deputaatschap vanaf 1950) een full-time gereformeerd predikant aanwezig, nl. dr. P. Prins. In 1963 waren er 7 inrichtingspredikanten, waarvan een full-time; in 1967 waren dit er twee en in 1976 vier full-time en drie part-time. In 1953 veranderde de naam van het deputaatschap in: “Deputaatschap voor de geestelijke verzorging in de inrichtingen van het ministerie van Justitie”. Wat betreft de financiële middelen valt op te merken dat deputaten in de beginperiode gemachtigd werden tot het vragen van een jaarlijkse bijdrage van de plaatselijke kerken. Sinds 1963 krijgen deputaten te maken met het totstandkomen van de humanistische geestelijke verzorging. 1 In de generale synode wordt opgemerkt dat hierin waakzaamheid betracht dient te worden. Vooral de laatste jaren valt er een grote nadruk te bespeuren inzake de samenspreking met vertegenwoordigers van andere kerken. Ook de generale synode geeft dit telkens weer aan. In 1976 krijgt het deputaatschap als bijzondere taak mee het “bestuderen van de mogelijkheid tot oprichting van een studie- en adviescentrum op levensbeschouwelijke (evangelische) grondslag, waar aanhoudend en diepgaand de vragen met betrekking tot de relatie tussen evangelie en strafrechtpleging bestudeerd kunnen worden”. 2 Om de haar opgedragen taken te kunnen uitvoeren komt vooral aan het einde van de jaren zeventig het probleem van een te geringe bezetting van het deputaatschap naar voren. In deze periode houden deputaten zich, naast haar directe werkzaamheden, ook bezig met het actualiseren van de eigen taken en de bezinning op de instructie. Dit heeft tot gevolg dat er in 1983 op de generale synode een nieuwe instructie wordt vastgesteld 1 , met als algemene opdracht: “het bevorderen van een goede voortgang van de geestelijke verzorging in de inrichtingen van het ministerie van Justitie”. Archief en inventarisatie Het archief van het deputaatschap voor de geestelijke verzorging in de inrichtingen van het Ministerie van Justitie is in de loop der jaren bijgehouden door de achtereenvolgende secretarissen. De meeste van hen behielden het archief thuis, zodat er bij de oprichting van de archiefdienst van de Gereformeerde Kerken in Nederland te Leusden slechts ongeveer tien centimeter archief aanwezig was. In de loop van 1984 werd het overige, nog bestaande, archiefgedeelte in ontvangst genomen van drs. M. Spriensma te Onstwedde, die sinds 1977 lid van dit deputaatschap is. De in deze inventaris vermelde stukken zijn ingedeeld<Volgens de structuur van werkzaamheden van het deputaatschap, zoals deze ook naar voren kwam uit de overigens “ongeordende” archiefstukken. Tevens zijn toegevoegd die archiefstukken die werden ontvangen door de vertegenwoordiger in de Interkerkelijke Commissie voor de geestelijke verzorging in de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie. Aan de inventaris is een rubriek dokumentatie toegevoegd. De inventaris wordt afgesloten met een lijst van alle leden van het deputaatschap 1 Bewerkingsgeschiedenis Het archief van het deputaatschap voor geestelijke verzorging van zee-, land- en luchtmacht is in 1987 beschreven in Inventarissen van de archieven van de deputaatschappen geestelijke verzorging van de Gereformeerde Kerken in Nederland 1925-1985 door P. van Beek, als deel 65 in de serie gedrukte inventarissen van het Rijksarchief Utrecht. Aanvullingen en wijzigingen op voornoemde toegang zijn in (1998) 2001 beschreven in Aanvullingen en wijzigingen op de inventarissen 1-99 door J.H.M. Janssen, P. van Beek en T.L.H. van de Sande als deel 100 in voornoemde serie. In 2012 is besloten het archief in een afzonderlijke toegang te beschrijven en de oorspronkelijke toegang enigszins te bewerken:- onder de Inventaris zijn de aanvullingen en wijzigingen geïntegreerd Utrecht, 2012 Inventaris 1. Stukken van algemene aard 1.1. Notulen en vergaderstukken 1-2 Notulen, 1946-1981 1946-1981 1 deel en 1 omslag 1 1946-1956, handschrift 2 1965-1981, gestencild, losbladig 3 Aantekeningen van vergaderingen van deputaten, 1981-1983 1981-1983 1 omslag 4 Vergaderstukken, 1968-1972 1968-1972 1 omslag 1.2. Correspondentie 5 Ingekomen en minuten van uitgegane stukken, 1965-1981 1965-1981 1 omslag 2. Stukken betreffende bijzondere onderwerpen 2.1. Organisatie 2.1.1. Verhouding tot de generale synode 6 Rapporten uitgebracht aan de generale synode, 1949-1983 1949-1983 1 omslag 7 Rapporten van de commissie voor preadvies inzake geestelijke verzorging aan de generale synode, 1967-1978 1967-1978 8 Besluiten van de generale synode naar aanleiding van rapportage door deputaten, met een amendement, 1971-1978 1971-1978 1 omslag 9 Algemene instructie voor de deputaatschappen van de synode, vastgesteld 1971, gewijzigd 1976, met begeleidend schrijven, 1977 1977 2 stukken 2.1.2. Financiën 10-11 Registers van ontvangen collectegelden, classicaal geordend, 1960-1961 1960-1961 2 delen 10 1960 11 1961 12 Tabellarisch kasboek van inkomsten en uitgaven, 1970-1972 1970-1972 1 deel 2.2. Geestelijke verzorging 2.2.1. Inrichtingspredikanten 13 Overeenkomst tussen de Gereformeerde Kerk te Amsterdam en het deputaatschap, 1952 jan. 17. Gestencild 1952 jan. 17. Gestencild 1 stuk 14 Instructie voor de Dienaar des Woords, belast met de geestelijke verzorging van gedetineerden in de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie te Amsterdam, z.j. Gestencild z.j. Gestencild 1 stuk 15 Formulier voor een beroepingsbrief voor de Dienaar des Woords voor de geestelijke verzorging van gedetineerden in de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie te Amsterdam, z.j. z.j. 1 stuk 16 Rapporten van ds. H. Munnik betreffende de geestelijke verzorging in de rijksasielen te Avereest, 1960-1961, 1967 1960-1961, 1967 1 omslag 17 Rapport betreffende de geestelijke verzorging in het Huis van Bewaring te Breda, 1961-1962 1961-1962 1 stuk 18 Stukken betreffende emeritaats- en pensioenvoorziening van diverse predikanten, 1952-1981 1952-1981 1 pak Specificatie: - mevrouw J.M. Prins-Verhoef te Deventer, 1952-1974 - ds. P. de Jong, 1953-1972 - ds. H. Munnik, 1960-1981 - ds. N. van Haeringen te Veenhuizen en Assen, 1967-1971 2.2.2. Toerustingsbijeenkomsten 2.2.2.1. Regionale vergaderingen 19-23 Verslagen van de regionale vergaderingen van de gereformeerde inrichtingspredikanten, 1956-1963 1956-1963 5 omslagen 19 noorden van het land, 1956-1962 1956-1962 20 zuiden van het land, 1956-1961 1956-1961 21 midden en westen van het land, 1959-1961 1959-1961 22 midden, westen en zuiden van het land, 1962 1962 23 noorden, oosten en zuiden van het land, 1963 1963 24 Verslagen van de vergaderingen van de full-time gereformeerde inrichtingspredikanten, 1969-1974 1969-1974 2 stukken 25 Begrijpen en beoordelen, straffen en helpen, referaat door prof. dr. G. Brillenburg Wurth, gehouden tijdens de regionale vergadering van gereformeerde inrichtingspredikanten in het noorden van het land, 1956 1956 1 stuk 26 Moderne opvattingen over het pastoraat, referaat door ds. W. Zij Istra, gehouden tijdens de regionale vergaderingen te Rotterdam en Zwolle, 1968 1968 1 stuk 27 Het gestiehtspastoraat in een kritieke situatie, inleiding door ds. G. Nutbey, gehouden voor de inrichtingspredikanten, 1969 1969 1 stuk 2.2.2.2. Studiedagen 28 Verslagen van de studiedagen voor de geestelijke verzorging in de inrichtingen van het Ministerie van Justitie, 1982-1983 1982-1983 1 omslag 2.2.2.3. Centrale bijeenkomsten 29 Verslag van de achtste Centrale Bijeenkomst van Protestants Geestelijke Verzorgers bij de Inrichtingen van Justitie, 1956 1956 1 stuk 30 Verslag van de negende jaarlijkse Centrale Bijeenkomst, 1957 1957 1 stuk 2.2.2.4. Kinderbescherming 31 Verslagen van de bijeenkomsten van protestantse geestelijke verzorgers, verbonden aan de Inrichtingen van de Directie Kinderbescherming, met collega's van particuliere gestichten, 1956-1962 1956-1962 1 omslag 32 Nota over het functioneren van de geestelijke verzorging in de rijksinrichtingen voor kinderbescherming, met begeleidend schrijven, 1981 1981 2 stukken 33 Kinderbescherming nu, referaat van mr. M.B. van de Werk, kinderrechter te Utrecht, gehouden tijdens een vergadering van protestantse geestelijke verzorgers, verbonden aan de Inrichtingen van de Directie Kinderbescherming, 1959 1959 1 stuk 2.2.2.5. Overig 34 Verslag van de cursus pastoral counceling, 1963 1963 1 stuk 35 Stellingen bij gehouden referaten door prof. J.F. Lescrauwaet, prof. Waterink en prof. dr. H. Bianchi, 1959-1961 1959-1961 3 stukken 36 Zielzorg in een technische tijd, referaat door prof. dr. A.G.M. van Melsen, gehouden tijdens de jaarvergadering van de pastores bij de inrichtingen van Justitie, 1961 1961 1 deeltje 37 Het gevangenispastoraat in deze tijd, referaat door prof. mr. I.A. Diepenhorst, gehouden voor de protestantse en rooms-katholieke geestelijke verzorging bij de inrichting van Justitie, 1962 1962 1 deeltje 2.2.3. Lektuurvoorziening 38 Overzicht van de lektuur in de inrichtingen, (ca. 1962) (ca. 1962) 1 stuk 2.3. Contacten met het Bureau Hoofdpredikant 39 Regeling van samenwerking tot de arbeid onder gedetineerden in de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie te Amsterdam, 1954 1954 1 stuk 40 Richtlijnen voor de protestantse geestelijke verzorgers bij de Inrichtingen van het Ministerie van Justitie over de samenwerking tussen de rooms-katholieke en de reformatorische pastores, 1962 1962 1 stuk 41 Stukken betreffende de regelingen en wetgeving voor het gevangeniswezen, 1950-1953 1950-1953 1 omslag 42-50 Jaarverslagen van het bureau van de hoofdpredikant bij de inrichtingen van Justitie, 1950-1977 1950-1977 9 stukken 42 1950 43 1951 44 1954-1955 45 1955-1956 46 1956-1957 47 1957-1958 48 1960 49 1961 50 1977 51 Adres van de protestantse geestelijke verzorgers bij het gevangeniswezen aan de kerken, betreffende de geestelijke verzorging van politieke delinquenten. Concept. Met een begeleidend schrijven van deputaten, ca. 1952 ca. 1952 2 stukken 52 Pastoraal bulletin voor de protestantse geestelijke verzorgers betreffende huwelijksmoeilijkheden bij oplichters en verduisteraars, met een begeleidend schrijven van de hoofdpredikant, 1963 1963 1 stuk 53 Stukken betreffende de houding van de geestelijke verzorging in verband met het humanisme, 1961-1966 1961-1966 1 omslag 2.4. Participatie in de Interkerkelijke Commissie voor de Inrichtingen van Justitie 54 Regeling voor het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (C.I.O.), z.j. Afschrift z.j. Afschrift 1 stuk 55 Regeling voor het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken, ontwerp-wijziging, vastgesteld, 1976 1976 1 stuk 56-57 Notulen en vergaderagenda's, 1956-1983 1956-1983 2 pakken 56 1956-1969 57 1970-1983 58-59 Ingekomen stukken, 1971-1983 1971-1983 2 omslagen 58 1971-1980 59 1981-1983 60 Brief aan het hoofd van de afdeling Politie van het Ministerie van Justitie betreffende misverstanden omtrent de aard en werkzaamheden van de Interkerkelijke Commissie voor de Inrichtingen van Justitie, 1951. Afschrift 1951. Afschrift 1 stuk 61 Uittreksel uit een brief van de directeur van het Rijksobservatietehuis voor jongens te Zeist betreffende de godsdienstige zorg, 1961 1961 1 stuk 62-64 Jaarverslagen van de commissie, 1963-1981 1963-1981 3 omslagen 62 1963-1970 63 1975-1978 64 1980-1981 3. Dokumentatie 65 Het Maatschappelijk-Onaangepaste-Gezinnen-werk van de Dienst voor maatschappelijke zorg van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, 's-Gravenhage, 1951 1951 1 deeltje 66 Ontwerp Minimum-Normen voor de behandeling van gedetineerden, samengesteld door de Commission Internationale Penale et Penitentiaire, 1951 1951 1 deeltje 67 De Nederlandse gevangenissen en haar noodzakelijke verbeteringen, rapport van de commissie voor de bouwkundige voorzieningen van het gevangeniswezen, 's-Gravenhage, 1958 1958 1 deeltje 68 Overheid en humanistische geestelijke verzorging met name van gedetineerden, door prof. mr. I.A. Diepenhorst, 's-Gravenhage, 1959 1959 1 deeltje 69 Over een Amerikaanse wijze van pastoraat. Beschrijving en beoordeling van pastoral counseling, door L.G. Wagenaar, 's-Gravenhage, 1959 1959 1 deeltje 70 Bulletin van de werkgroep jeugdpastoraat, sectie moderne communicatiemiddelen van het Contact in Overheidszaken-Justitie, 1959-1962 1959-1962 1 omslag 71 Het Nederlandse gevangeniswezen in de jaren 1960 en 1961, 's-Gravenhage, 1962 1962 1 deel 72 Het heropvoedingswerk in gezinsoorden en internaten ten behoeve van Probleemgezinnen, z.j. z.j. 1 deel 73 Kranteknipsels, betreffende het gevangenispastoraat, 1968-1983 1968-1983 1 omslag Bijlage Lijst van leden van het deputaatschap over 1946-1983 Afkomstig uit Jaarboeken ten dienste van de Gereformeerde Kerken in Nederland NB 1946 ds. S.W. Bos ds. P. van Strien A.S. WarmeIs ds. A.J. Vogelaar ds. J. Overduin ds. W. Schouten ds. D. Ringnalda A. Warnaar dr. N.J. Hommes ds. J.H, Jonker ds. A.W.T. Nijenhuis ds. P. de Jong 1947-1949 ds. S.W. Bos ds. P. van Strien A.S. Warmels ds. J. Overduin ds. D. van Enk ds. P. de Jong 1950-1952 ds. S.W. Bos ds. D. van Enk ds. P. de Jong ds. J. Overduin ds. P. van Strien 1953 ds. S.W. Bos ds. D. van Enk ds. F. Guillaume ds. J. Overduin ds. P. van Strien 1954-1955 ds. S.W. Bos ds. D. van Enk ds. J. Overduin ds. P. van Strien 1956-1957 ds. S.W. Bos ds. D. van Enk G.J. Lammers ds. J. Overduin ds. P. van Strien 1958 ds. D. van Enk ds. J.C. Hagen dr. G.J. Lammers ds. J. Overduin ds. P. van Strien 1959 ds. D. van Enk ds. J.C. Hagen dr. G.J. Lammers ds. P. van Strien 1960-1961 ds. D. van Enk dr. G.J. Lammers ds. J. Overduin mr. H. Schootstra ds. P. van Strien 1962-1965 mr. dr. I.A. Diepenhorst ds. D. van Enk dr. C. Gilhuis ds. G. van Halsema dr. G.J. Lammers ds. J. Overduin mr. H. Schootstra ds. P. van Strien 1966-1967 ds. D. van Enk dr. C. Gilhuis ds. G. van Halsema G.J. Kamphuis dr. G.J. Lammers ds. J. Overduin mr. H. Schootstra ds. P. van Strien 1968-1971 W. Bakker ds. D. van Enk dr. C. Gilhuis ds. G. van Halsema Thzn. G.J. Kamphuis ds. J. Overduin mr. H. Schootstra ds. P. van Strien 1972-1976 W. Bakker dr. C. Gilhuis B.E. de Haas ds. G. van Halsema Thzn. G.J. Kamphuis mr. H. Schootstra ds. D. van Enk 1977 dr. C. Gilhuis drs. B.E. de Haas ds. G. van Halsema Thzn. mr. H. Schootstra drs. M. Spriensma ds. D. van Enk 1978 drs. B.E. de Haas ds. G. van Halsema Thzn. ds. S. Landheer mr. P.A. Schaafsma mr. H. Schootstra drs. M. Spriensma ds. D. van Enk 1979-1980 drs. B.E. de Haas ds. S. Landheer mr. P.A. Schaafsma mr. H. Schootstra drs. M. Spriensma 1981-1983 mw. mr. E. Eikerbout drs. B.E. de Haas ds. S. Landheer mr. G.W. von Meyenfeldt drs. M. Spriensma